Metinde Kazandıkları Anlamlara Göre Cümleler

24.05.2015 tarihinde 9. Sınıf Dil ve Anlatım Konu Anlatımı kategorisine eklenmiş, Kişi Okumuş ve 0 Yorum Yapılmış.

ANLAMLARINA GÖRE CÜMLELER:

1.Üslup Cümleleri:

* Üslup bir duygunun, düşüncenin kişisel anlatım biçimidir.

*  Sözcüklerin seçimi ve kullanımı gibi dil ve anlatım özelliklerinin bütünüdür.

Örnek:

Şiirlerinde süslü, söz oyunlarına dayalı bir dil yerine, günlük konuşma dilini tercih etmiştir.

Kısa, düzgün cümlelerle, edebiyat oyunlarına düşmeden, süssüz, yoğun bir anlatım ortaya koymuştur.

Düşüncelerini ifade ederken yapmacık ifadelerden uzak bir yol izlemiştir.

 

  1. Tanım Cümleleri:

Bir varlığa,  kavrama özgü niteliklerin belirtilmesi, o varlık ya da kavramın tanıtılmasına “Tanımlama” adı verilir.

Bu amaçla kurulan cümleler de tanım cümleleridir.

Not: Bir cümleye “Bu Nedir?” sorusunu sorduğumuzda cevap alabiliyorsak bu cümle tanım cümlesidir.

 

Örnek:

“Şiir toplumun sözcüsüdür”

Mısra sonlarındaki ses benzerliğine “kafiye” denir.

İsim olmadığı halde ismin yerini tutan sözcüklere “zamir” denir.

Aşk, yüreğimdeki acının diğer adıdır.

 

  1. Karşılaştırma Cümlesi:

*İki varlık, kavram ya da iki durumun nitelik veya nicelik bakımından karşılaştırıldığı cümlelerdir.

*Bu cümlelerde karşılaştırılan şeylerin benzerliği de farklılığı da vurgulanabilir. Karşılaştırma daha çok “gibi, kadar, daha, en, ise” vb. sözcüklerle sağlanır.

 

Örnek:

Komedi, ciddi bir dramdan daha zordur.

Okumak, tutkuların en soylusudur.

Ölüm de hayat kadar gerçeğin bir parçasıdır.

Sevgi nefretten daha etkili bir silahtır.

 

  1. Nesnel Anlatımlı Cümleler:

*Kişilere göre değişmeyen yargılar taşıyan cümleler nesnel anlatımlı cümlelerdir.

*Nesnel anlatımlı cümlelerde kişinin duygu ve düşüncelerine yer verilmez; anlatıcı kendini anlatımın dışında tutar.

*Ayrıca nesnel anlatımlı cümleler “kanıtlanabilir” özelliği taşımaktadır.

Örnek:

“Kentlere göç edenlerin sayısı yıldan yıla artmaktadır.”

Yıl sonuna kadar karını üçe katladı.

Bugün üç saat daha çalıştı.

Onu dün çarşıda gördüm.

  1. Öznel Anlatımlı Cümleler:

Kişilerin duygu ve düşüncelerine bağlı olan, bu sebeple de kişiden kişiye değişebilen yargılar taşıyan cümlelere “Öznel anlatımlı cümle” denir.

Örnek:

“Türk edebiyatının dil ve anlatım açısından en güçlü şairi Necip Fazıl Kısakürek’tir.

Bence onu en çok kardeşi seviyordu.

Ay gökyüzünde bir lamba gibi parlıyordu.

Karnedeki notları görünce öfkeden yüzü mosmor oldu.

 

  1. Doğrudan Anlatım, Dolaylı Anlatım Cümleleri:

Doğrudan Anlatım:

Bir kişiye ait sözün olduğu gibi aktarılmasına “Doğrudan anlatım” denir.

Doğrudan anlatıma sahip cümlelerde aktarılan cümle tırnak içinde verilir.

Doğrudan anlatımlı cümleleri aktaran, cümleye kendi sözlerini katmaz.

Bu cümlelerin sonunda genellikle, “diyor, demiş, der” ifadeleri bulunur.

Örnek: 

Ceyda, arkadaşına: “Benimle oynar mısın?” dedi. (doğrudan anlatım)

Annesi yarışmada birinci olan kızına şöyle dedi: “Seninle gurur duyuyorum!” (doğrudan anlatım)

Livy: “Deneyim aptalların öğretmenidir” der. (doğrudan anlatım)

Mevlana: “Ne olursan ol, yine gel.” Demiş. (doğrudan anlatım)

 

Dolaylı Anlatım:

Bir kişiye ait sözün, anlamı değiştirilmeden; ancak anlatıcının kendi ifadesi içinde eritilerek aktarılmasına “Dolaylı anlatım” adı verilir.

Dolaylı anlatımda aktarılan cümle tırnak içinde verilmez.

Bu cümlelerin sonunda genellikle, “belirtti, ifade etti, söyledi” gibi sözler bulunur.

Örnek:

Selma, kardeşine kendisiyle oynayıp oynamayacağını sordu. (dolaylı anlatım)

Babası yarışmada birinci olan kızına kendisiyle gurur duyduğunu söyledi. (dolaylı anlatım)

Einstein, hayal kurmanın bilgiden önemli olduğunu söylemiş. (dolaylı anlatım)

Öğretmen, bir resmin bin kelimeden daha değerli olduğunu ifade etti. (dolaylı anlatım)

 

  1. Neden-Sonuç İlişkili Cümleler:

Bu cümlelerde bir ek, bağlaç ya da edat aracılığıyla yargılar arasında neden- sonuç ilişkisi kurulur.

 

Örnek:  

Geç kaldığım için sinema salonuna giremedim.

Radyo bozulduğu için maçı izleyemedim.

Aç kaldığımda midem ekşir.

Ayağının kaymasıyla yere düştü.

Bu dilekçe kabul edilmez, imzasız.

 

  1. Amaç-Sonuç İlişkili Cümleler:

Bu cümlelerde sonuç bildiren bir yargı ile o sonucun hangi amaçla yapıldığını anlatan başka bir yargıdan oluşur. Genelde      -mek için, -mak için edatlarıyla birlikte kullanılır. Cümlede amacıyla anlamı vardır.

Örnek:

Sınavı kazanmak için çok çalışmış.

Buralara kadar sizleri görmeye geldim.

Annesini görebilmek için buralara kadar gelmiş.

Kasabaya ulaşabilmek için üç saat yürümüş.

Anlatımını tekdüzelikten kurtarmak adına çeşitli yollara başvurmuş.

 

  1. Koşul (Şart) İlişkili Cümleler:

Bir yargının olmasını bir koşula bağlayan cümlelerdir. Genelde, -sa, -se, -ince, -dıkça ekleriyle kurulur. Cümleye koşuluyla anlamı katar.

Örnek:

Ödevini yaparsan oyun oynayabilirsin.      

Çalışarak her türlü başarıya imza atabilirsiniz.

Daha iyimser olsa bütün sorunlar çözülecek

Çalışırsan başarırsın.

Emek verirsen mükafatını alırsın.

Sağlıklı beslenirsin hastalanmazsın.

 

  1. Karşılaştırma Cümleleri:

İki varlık, kavram ya da durumu benzer ve farklı özellikleriyle anlatan cümlelerdir. Bu cümlelerde karşılaştırma ilişkisi, “gibi, kadar, daha, en…” gibi bağlaç ve edatlarla kurulur.

Örnek:

O da senin gibi akıllı bir çocuktu.

Davranışlar sözden daha çok etkiler insanı.

İçimizde en çalışkanı odur.

Leyla, en başarılı oyuncumdu.

Annem onu daha çok seviyordu.

 

  1. Varsayım Cümleleri:

Varsayım, bir olay ya da durumun gerçekte olup olmadığına, olup olmayacağına bakılmaksızın var kabul etmek,  olmuş kabul etmektir.

Örnek:

Diyelim ki sözlerine inandı.

Tut ki, öyle bir durum karşısında kaldık. Ne yapacağız?

Hadi, maçı senin kazandığını düşünelim, Ne yapacaksın?

Hadi İstanbul’a varamadık, diyelim.

 

  1. Olasılık Cümleleri:

Olasılık, kesinliği bilinmeden bir olay ya da durumun gerçekleşmesinin beklenmesi, olabilirliktir.

Örnek:

Bizimle görüşmek için belki buraya gelir.

Sanıyorum küçükken ağır bir hastalık geçirmiş.

Herhalde gelmeyecek diye beklemediler.

Kar yağışı yarın daha da şiddetlenebilir.

Belki Su kaynamamıştır.

  1. Beğenme, Takdir Etme Anlatan Cümleler:

Beğenmek, iyi veya güzel bulmak, onaylamak, kabul etmektir.

Örnek:

Gereksiz betimlemelerden kaçınan, yoğun bir anlatım ilk bakışta göze çarpıyor. (Beğenme)

Roman aradan geçen bunca yıla rağmen konusuyla, üslûbuyla hala genç. (Beğenme)

Bir hayli yaşlanmış olmasına rağmen hala diri ve canlı.

Üslubundaki duruluk ve yalınlık onu çok okunan biri yapıyor.

 

  1. Hayıflanma, Üzülme, Yakınma Anlatan Cümleler:

Hayıflanma, bir olay ya da durum karşısında üzülmektir. Yakınma ise bir kişinin bir durum ya da olayı sızlanarak, şikâyet ederek anlatmasıdır.

Hayıflanma – üzülmektir.

Yakınma    – şikâyet etmektir.

Örnek:

Bir de aldığı gibi getirmesini öğrense. (Yakınma)

Nasıl geçti habersiz o güzelim yıllarım. (Hayıflanma)

Ah, onu elimden nasıl kaçırdım!  ( Hayıflanma)

Bir de sürekli “deli deli” diye dolanıp durmasa (Yakınma)

Bu becerisini biraz da ders çalışmada gösterse (Yakınma)

 

  1. Öneri Anlatan Cümleler:

Öneri, bir sorunu çözmek üzere öne sürülen düşüncelerdir. Tavsiye niteliği taşır.

Örnek:

Eğitime yönelik kitaplar, ancak okurların anlayabileceği bir dille hazırlanırsa amacına ulaşır.

İyi bir üniversiteye yerleşmek, ancak çok çalışarak kazanılır.

Toplumsal sorunların üstesinden gelmek, birlik ve beraberliğin tesisiyle olur.

 

  1. Eşitliğin Söz Konusu Olduğu Cümleler:

Eşitlik, iki veya daha fazla varlığın eşit olma durumudur.

Örnek:

Ekmeği tam ortadan bölüp yaşlı adama verdi.

Çocuklar yemeklerini aynı anda bitirmişti.

 

  1. Çaresizlik anlatan Cümleler:

Çaresizlik bir sonuca varmak, sıkıntıyı ortadan kaldırmak için çıkar yolun olmamasıdır.

Örnek:

İstesek de istemesek de bu sıkıntıyı çekeceğiz.

Parasızlıktan ne yapacağını bilmiyordu.

Acı içinde kıvranıyordu.

 

  1. Önyargı İçeren Cümleler:

Herhangi bir şey hakkında kişisel izlenimlerden hareketle, önceden edinilmiş olumlu ve olumsuz yargıları içeren cümlelerdir. Önyargıda Peşin hüküm vardır.

Örnek:

Bu filmin uluslar arası ödül alması bence bir hayal.

Bence bu kitabın yayımlanışındaki amaç gerçekleşmeyecek.

O bu işi başaracak kapasitede biri değil.

 

  1. Tasarı Anlatan Cümleler:

Tasarı, bir kimsenin yapmayı düşündüğü şey, olması veya yapılması istenen bir şeyin zihinde aldığı biçimdir.

Örnek:

Bakanlığımız, kitap dağıtımı ve tanıtımını bir devlet politikası haline getirmeyi düşünüyor.

 

  1. Eleştiri İçeren Cümleler:

Bir kişi ya da yapıtın olumlu ve olumsuz yönlerini belirten cümlelerdir. Genellikle olumlu yargı içeren cümlelere beğenme cümlesi, olumsuz yargıları içeren cümlelere de eleştiri cümlesi adını veririz.

Örnek:

Özellikle genç sanatçılar dile gereken önemi vermiyorlar. (Eleştiri)

Öykülerin anlatımında bir kuruluk, bir tekdüzelik görülüyor. (Eleştiri)

Halk sanata ilgi duymuyorsa bizim suçumuzdur. (Özeleştiri)

Başarısızlığımın ardında özentisizlik yatıyor.  (Özeleştiri)

Kurduğu uzun cümlelerden yazdıklarını anlamada güçlük çekiyorum.(Eleştiri)

“Mavi ve Siyah”  romanı uzun tasvir cümleleri ve karmaşık cümle yapısı nedeniyle okunması zor bir roman.(Eleştiri)

 

Yazar Hakkında

Yazar : admin

Yazar Hakkında :

Yazarın Tüm Yazıları İçin Tıklayınız

Yorumlar
İsminiz
E-Posta Adresiniz
Yorumunuz

This blog is kept spam free by WP-SpamFree.

Yorum onaylama sistemi etkin; yorumunuzun yayınlanması biraz zaman alabilir.