TEZKİRE NEDİR?

09.04.2015 tarihinde 10. Sınıf Türk Edebiyatı Konu Anlatımı kategorisine eklenmiş, Kişi Okumuş ve 0 Yorum Yapılmış.

ANLAMI:Arapça “zkr” kökünden türetilmiş bir kelime olan tezkire, “hatırlamaya vesile olan şey” anlamına gelir.

Edebi terim olarak ise; belli bir meslek grubuna dâhil, tanınmış kişilerin hayat hikâyelerinden bahseden bilim dalına verilen isimdir.

Osmanlı toplumunun maddi ve manevi kültürünü meydana getiren her meslekten yaratıcı kişinin biyografik künye yazıcılığını temel alan bir edebi tür anlamı kazanmış ve belirli bir meslekte tanınmış kişilerin; mesela velîlerin, hattatların, şairlerin, hatta usta çiçek yetiştiricilerinin vs. hayat ve sanatından söz eden edebi geleneğin adı olmuştur.

Sözü edilen çalışmalar, anlattıkları mesleğin adıyla anılırlar. Örneğin; şairleri anlatanlara “tezkire-i şuara” veya “tezkiretü’ş-şuara”, velîleri anlatanlara “tezkiretü’levliya”… gibi.

Şiir alanında, yazıcılığın elde bulunan ilk örnekleri; Muhammed b. Salam el-Cumâhî’nin Tabakatü’ş- şuarâ adlı eseridir. Bu eser aracılığıyla, erken dönem şairleri hakkında bilgi sahibi oluyoruz.

ibn Kuteybe’nin Kitabü’ş-şir ve’ş-şuarâ’sı ise bu alanda yazılmış ikinci eserdir.

Dilimizde ilk biyografi çalışması, Molla Câmî’ye ait olan Nefehâtü’l-üns çevirisidir. Onun sekiz bölümden meydana gelen Baharistan adlı eserinin yedinci bölümü, şair biyografilerine ayrılmıştı. Bu bölümde toplam 38 şairden söz edilir.

Bu eser, başta Nevâyî olmak üzere Türkçe şairler tezkiresi yazanlar üzerinde etkili olmuştur.

Fars edebiyatında dikkate değer bir örnek olan ve Devletşah tarafından kaleme alınan Devletşah Tezkiresi, çağının önde gelen devlet ve kültür adamı Ali Şir Nevâyî’ye sunulmuştur. Eser; mukaddime, yedi tabaka ve bir hâtimeden oluşur. Tezkirede yer alan toplam şiir sayısı 149’dur. Devletşah, ele aldığı şairlerin hayatını anlattıktan sonra şiirlerinden örnekler de verir.

Bu haliyle tezkire, daha sonra yazılacak olan Türk ve Fars tezkirelerine modellik etmiş ve o güne dek yazılan benzer örneklerden daha çok biyografi ihtiva etmiştir.

Baharistan ve Devletşah Tezkiresi’nden sonra yine o çevrede yazılan bir başka tezkire ise Türkçedeki pek çok türde ilk çalışmanın sahibi olan Ali Şir Nevâyî’ye ait olan Mecalisü’n-nefâis’tir. Sözü edilen eserler belli ortak noktalara sahiptirler.

Biyografisi yazılan kişi, daima belli bir yaşa geldikten sonra böyle bir değerlendirmeye hak kazandığı için, eserlerde onların doğum tarihlerine çok sık rastlanmaz. Buna karşılık kişilerin adları, kronolojik unsurlar, özellikle de ölüm tarihleri titizlikle tespit edilmeye çalışılmıştır.

Biyografisi yazılan kişinin hayatında geçen belli başlı hadiseler kısaca nakledilir. Bilim adamlarının eğitimleri, başlıca hocaları ve eserleri önemlidir. Şairlerin ise şiirlerinden örnekler verilir, onların edebi kişilikleri ortaya konmaya gayret edilir.

Tezkirenin bölümleri:

Tezkireler, mukaddime ile başlar, biyografi ile devam eder ve hâtime ile de bitirilirler.

Tezkire içerisinde yer alan biyografiler iki şekilde yazılabilir:

  1. Biyografik (Gen. 16. Y.Y.)
  2. Antolojik (Baş. 17. Y.Y.)

Biyografik yöntemde, şair hakkında oldukça uzun şekilde bahsedilir; fakat sözü edilen şaire ait örnek olarak verilen şiirlerin sayısı azdır.

Antolojik yöntemde ise, şair hakkında biyografik bilgiye fazla değinilmez; şairin eserlerine daha fazla yer verilir. 18. asırda biyografik tezkireler tekrar yaygınlık kazanmaya başlar.

KAYNAK:(İsa SARI)

TANINMIŞ TEZKİRELER

Riyazi– Riyazü’ş Şuara(Şairler Tezkiresi)

 Faizi- Zübtedü’l-Eşar (Şairler Tezkiresi)

(MİRZADE MEHMED EFENDİ)Salim– Salim Tezkiresi

(Pir Ahmed) Aşık Çelebi– Meşairü’ş Şuara(Şairlerin Duyuları)

(Ali) Güfti– Teşrifatü’ş Şuara

(Davud) Fatin– Haitmetül-Eşar (Fatih Tezkiresi)

Hasan Çelebi– Sakiname

Ahdi- Gülşen-i Şuara

Sehi Bey : Heşt Behişt ( Sehi Bey Tezkiresi)

Latifi: Latifi Tezkiresi

Yazar Hakkında
admin

Yazar : admin

Yazar Hakkında :

Yazarın Tüm Yazıları İçin Tıklayınız

Yorumlar
İsminiz
E-Posta Adresiniz
Yorumunuz

This blog is kept spam free by WP-SpamFree.

Yorum onaylama sistemi etkin; yorumunuzun yayınlanması biraz zaman alabilir.