10 Edebiyat Konu Anlatımı- Divan Şiiri

10.02.2015 tarihinde 10. Sınıf Türk Edebiyatı Konu Anlatımı kategorisine eklenmiş, Kişi Okumuş ve 0 Yorum Yapılmış.

Divan Şiirinin Tarihsel Gelişimi

Divan Edebiyatı’nın ilk örnekleri 13. yüzyılda ortaya çıkmıştır. Bu Edebiyat’ın ilk ürünlerini veren Hoca Dehhani’dir. Horasan’dan gelip Konya’ya yerleşen Dehhani, özellikle İranlı şair Firdevsi’nin etkisinde şiirler kaleme almıştır.

14. asır, eğitici ve dini yapıtlar oluşturmaktadır. Bu dönemde, İran Edebiyatı’nda işlenen konular, Türk Edebiyatı’na girmeye başlamıştır. Mesud bin Ahmed ile yeğeni İzzeddin’in 1350’de yazdığı “Süheyl ü Nevbahar”, Şeyhoğlu Mustafa’nın 1387’de yazdığı “Hurşidname”, Süleyman Çelebi’nin (1351-1422) “Vesiletü’n-Necât” başlığını taşımakla birlikte Mevlid adıyla bilinen ünlü yapıtı, İran Edebiyatı’nın etkisiyle yazılmıştır. Bu sebeple İran ile ilişki içinde olmuştur.

Divan Edebiyatı, özellikle şiir alanında en parlak dönemini 16. yüzyılda yaşamıştır. Bu dönemde, Bâkî ve Fuzûlî, Divan şiirinin en iyi örneklerini vermiştir.

17. yüzyıla girildiğinde, Divan Edebiyatı’nın ulaştığı düzey, İran Edebiyatından geri değildir. Divan şairleri, şiirlerinde fahriye denen ve kendilerini övdükleri bölümlerde, şiir ustalığının doruğuna çıkmışlardır. Öğretici şiirleriyle tanınan Nabi ve bir yergi ustası olan Nef’i bu yüzyılın ünlü divan şairleridir. Divan Edebiyatı, en özgün şairlerinden olan Nedim’in ve Şeyh Galib’in ardından, 18. yüzyılda bir duraklama dönemine girmiştir. Daha sonraki şairler, özellikle bu iki şairi taklit etmiş ve özgün yapıtlar ortaya koyamamışlardır.

19.yüzyılda, Batılılaşma sonucunda oluşan kompleks ve kendi değerlerine karşı yapılan eleştiri sonucunda Divan Edebiyatı artık gözden düşmüştür. Edebiyatı ilk eleştiren düşünür, Namık Kemal’dir. Tanzimat’la birlikte, Türk Edebiyatı’nda Batı etkisinde yeni biçimler, konular denenmeye başlanmıştır. Böylece, Divan Edebiyatı önemini yitirmiş; Tevfik Fikret, Mehmet Âkif Ersoy ve Yahya Kemal Beyatlı ve bazı diğer şairlerin, Türk Edebiyatı’nda aruz ölçüsüyle (vezniyle) yazılan son şiirleri  kaleme aldığı söylenir

Divan Şiiri Nedir?

Nazım, sözlük anlamıyla “sıra”, “düzen” demektir. Ama Divan Edebiyatı’nda nazım dendiğinde şiir anlaşılır.

Divan şiiri, kuralları Arap ve Fars Edebiyatı’ndan alan aruz ölçüsüyle (vezniyle) yazılmıştır. Bununla beraber, Nedim ve Şeyh Galip gibi bazı şairlerin hece ölçüsüyle yazılmış şiirlerine rastlamak mümkündür. Aruz ölçüsünde (vezninde) açık ve kapalı heceler çeşitli kalıplarda, kendilerine özgü bir düzen içinde sıralanır. Şairler eserlerini yazarken seçtikleri kalıba mutlaka uymak zorundadır. Aruz, esas olarak hecelerin uzunluğu ve kısalığı temeline dayanan bir şiir ölçüsüdür. Türklerin İslamiyet’i kabul etmelerinden sonra medrese kültürü ile yetişen şairlerin Farsça’yı edebiyat dili olarak benimsemeleri, aruzun Türk Edebiyatına da girmesini sağlamıştır. Aruz ölçüsü nazım şekillerine göre değişik kalıplarda kullanılır. Örneğin; Rubaî nazım şekli ahreb ve ahrem adı verilen belli aruz kalıplarıyla yazılabilir. Rubai’de mısralar; a+a+b+a şeklinde kafiyelidir.

Divan Şiiri Özellikleri

1.Nazım birimi beyittir. Beyitlerle kurulan nazım biçimlerinde beyitleri birbirine bağlayan ölçü ve uyak birliğidir. Beyit, kendi içinde mana bütünlüğü taşır.

Bunun yanında dörtlük ve bent de nazım birimi olarak kullanılır.

2.Ölçü İranlıların Araplardan alarak yeniden düzenledikleri aruz ölçüsüdür.

3.Divan edebiyatında genellikle tam ve zengin uyak kullanılmıştır.

4.Divan edebiyatında Arap ve Fars edebiyatlarından alınan nazım biçimleri kullanılır. Başlıca nazım biçimleri:

a.Beyitlerle kurulanlar: gazel, kaside, mesnevi , kıt’a, müstezat,

b.Dörtlüklerle kurulanlar: rubai, tuyuğ, şarkı, murabba, terbi,

c.Bentlerle kurulanlar: Terkib-i bent, terci-i bent, muhammes, tardiye, tahmis, taştir.

5. Şiirlerde genellikle aşk, şarap,kadın,tabiat, dini tasavvufi konularla ilgili soyut kavramlar işlenmiştir.

Şiirlerin kişi ve toplum yaşayışı ile ilgili gerçeklere doğaya ilgileri azdır. Stilize edilmiş bir doğa anlayışı ile dağa öğeleri nakış motif gibi kullanılmıştır.

Divan şiirinde aşk ön plandadır. Aşk anlayışı çağın mutlak hükümdarlık sistemine ve tasavvuf düşüncesine dayanır. Sevgili  mutlak iktidar sahibi zalim  vefasız; aşık ise bahtsızdır. Şairler için anlatılmak istenen platonik aşktır.

Platonik aşk: Tek taraflı sevmeye dayanan aşka denir. Aşığın sevgisinden sevgilinin haberi yoktur.

6.Divan şiirinden kaderci bir dünya görüşü egemendir. Şairler dünyanın geçici olduğundan feleğin cerrinden zamanın kötülüğünden yakınırlar.

7.Divan şiirinin dili Arapça, Farsça sözcük ve tamlamalarla dolu ağır bir dildir. Bu dile Osmanlıca da denir.

8. Süslü ve sanatlı bir anlatım vardır. Söz sanatlarına bolca yer verilir. Söyleyiş özentilidir.

Ustalık; benzetmeler yapmak, mecazlı sanatlı deyişler yaratmak, kalıplaşmış anlamlı sözcükleri ( mazmun) yeniden kullanmaktır. Bu nedenle şair özden çok söyleme biçime önem verir.

9.Şiirler konularına göre değişik biçimle adlandırılır. Ölüm teması işleyen ‘ MERSİYE’ Peygamberlerin erdemlerini anlatan şiirlere ‘NAAT’ Tanrıya yakarışı işleyen şiirlere ‘MÜNACAAT’  Tanrının birliğini anlatan şiirlere ‘TEVHİD’  şairin kendini övdüğü şiirlere ‘FAHRİYE’  şairin toplumsal çarpıklıkları dile getirdiği yergilere de ‘HİCİV’ denir.

10.Nazım biçimleri genelde Arap ve İran şiirlerinden alınmıştır. Divan Edebiyatı nazım biçimleri iki ana bölümde işlenir.

11.Divan şiirinde nazirecilik yaygındır. Nazire, bir şairin şiirine başka bir şair tarafından aynı şekil, vezin, kafiye ve redifle yazılan şiir. Nazire geleneği Türk edebiyatına İran edebiyatından geçmiştir. İranlı şairler nazireye cevâb adını verirler. Alay ve şaka yollu yazılmış nazirelere tezhil veya hezil denir.

12.Beyit bütünlüğü hakimdir. Anlam bir beyitte biter, diğer beyitlere taşmaz.

13. Şairler genellikle son beyitte mahlaslarını söylerler.

Please follow and like us:
Yazar Hakkında

Yazar : admin

Yazar Hakkında :

Yazarın Tüm Yazıları İçin Tıklayınız

Yorumlar
İsminiz
E-Posta Adresiniz
Yorumunuz

This blog is kept spam free by WP-SpamFree.

Yorum onaylama sistemi etkin; yorumunuzun yayınlanması biraz zaman alabilir.

  • Meta

  • Enjoy this blog? Please spread the word :)