10 Edebiyat Konu Anlatımı- Divan Edebiyatında Nesir

11.02.2015 tarihinde 10. Sınıf Türk Edebiyatı Konu Anlatımı kategorisine eklenmiş, Kişi Okumuş ve 0 Yorum Yapılmış.

Divan edebiyatında düz yazıların toplandığı kitaplara münşeat, yazana münşi, genel adına da inşa denirdi.  Nesir alanında yazılan başlıca metinler: Tezkire, sefaretname, seyahatname, siyasetname, siyer (Hz. Peygamberin hayatını anlatır), kısası enbiya…gibi metinlerdir.

Divan Edebiyatı Nesrini üç ana grupta  toplamak mümkündür:

A) Süslü nesir: Hüner ve marifet göstermek amacıyla yazılmış, Arapça, Farsça sözcük ve tamlamalarla yüklü, “seci”lerin kullanıldığı, söz ve anlam sanatlarıyla dolu, bağlaçlarla uzayıp giden cümlelerle örülmüş, güç anlaşılır bir nesirdir. Divan edebiyatında süslü nesir türünün karşılığı olarak “inşa” sözü kullanılır. Süslü nesrin ilk örneğini “Tazarruname” adlı yapıtıyla Sinan Paşa kaleme almıştır.

Veysi, Nergisi, (17.yy) Sinanpaşa ( Tazaruname 15.yy Allah’ yalvarışı dile getiren dini nitelikte bir eserdir. ) süslü nesir yazarlarıdır.

B) Orta nesir: Günlük konuşma dilinden ayrılmış, zaman zaman süslü nesrin niteliklerini taşımakla beraber; anlatılmak isteneni, anlaşılır bir şekilde ortaya koyan nesirdir. Öğretici bir amacı olan, bilim ve kültür konularında yazılmış yapıtların çoğu orta nesir niteliğini taşır. Naima tarihi (17.yy), Peçevi tarihi, (17.yy), Ali Şir Nevai (Mecalisün Nefais 15.yy tezkire), Latifi (Tezkiretüş Şuara), Sehi Bey (Heşt Behişt ), Koçi Bey Risalesi ( 17.yy)

C) Sade nesir:

Halkı bilgilendirmek için, yalın, sanatsız bir dille yazılan yapıtlardan oluşur. Genel olarak tefsir ve hadis kitapları, din ve tasavvuf konularında yazılanlarla tarih, menakıpname ve destan niteliği taşıyan yapıtlar bu türdendir. Mercimek Ahmet’in Farsçadan çevirdiği “Kabusname” adlı yapıtı sade nesrin başarılı bir örneğidir.

Evliya Çelebi ( Seyahatname17.yy), Katip Çelebi ( Cihannüma, ülkeler coğrafyası , Fezleke (tarih). Keşfü Zünun 17.yy, bibloyografya,14.500 kitap), Mercimek Ahmed ( Kabusname 15.yy Kabus adlı bir hükümdarın torununa öğütler verdiği bir eserdir), Erzurumlu İbrahim Hakkı Efendi ( Marifetname 18.yy. dini ve ilmi bilgilerin olduğu bir eserdir.), Seydi Ali Reis (Miratül Memalik-gezi)

 

Tezkire: Dönemin tanınmış kişilerinin hayatlarını anlatan yazılardır. (biyografi)
Sefaretname: Büyükelçilerin gittikleri ülkeler hakkında bilgi verdikleri eserlerdir. (28 Çelebi Mehmet Efendi)
Hilye: Peygamberin dış görünümünü anlatan eserlerdir.
Risale: çeşitli bilgilerin bulunduğu küçük kitapçıklardır.
Nazire: Bir şairin bir başka şairin bir şiirine eş ölçü ve uyakta başak bir şiir yazmasıdır.
Lugaz-muamma: Düzyazı halindeki bilmecelere lugaz; şiir halindeki bilmecelere muamma denir.
YÜZYILLARA GÖRE DİVAN ŞAİRLERİ

13.yüzyıl
Hoca Dehanni: Divan edebiyatının Anadolu’daki ilk şairidir. Din dışı yazmış bir şairdir. Selçuklu Şehnamesi
Mevlana: Hiç Türkçe yazmadı. Hoşgörü sembolüdür. Mesnevi (25.700 beyit), Divan-ı Kebir, Fih-i Ma Fih, Mecalis-i Seb’a, Mektubat.
Sultan Veled: Mevlana’nın oğludur. İbtidaname, Rebabname, İntihaname adlı mesnevileri vardır.
Ahmet Fakih: Çerhname ( kaside tarzında yazılmış, 100 beyitlik bir kasidedir, dini-tasavvufi bir didaktik eserdir)
Şeyyad Hamza: Yusuf u Züleyha adlı mesnevisi vardır.
Yunus Emre: Hümanizmin ve tekke edebiyatının kurucusudur. Halk dilini coşkun bir lirizmle sade bir Türkçeyle anlatmıştır. Hem hece hem aruzu kullanmıştır. Eserleri: Risalet’ün Nushiye ( aruzla 630 beyit),Divan.

 

  1. yüzyıl

Gülşehri: Mantık’ut Tayr ( mesnevi, tasavvufi alegorik bir eserdir. Felekname mesnevi) (07)

Aşık Paşa: Garipname ( mesnevi 12 bin beyit, dini-tasavvufi didaktik bir eserdir )

Ahmedi: İskendername ( 8200 beyit) ( mesnevi), Divan, Cemşid u Hurşid (mesnevi)Tervih-i Ervah (tıp), Mirkatül Edeb (manzum sözlük)

Kadı Burhaneddin: Tuyuğ biçiminin kurucusudur.(07)

Nesimi: Divanı vardır. Hurufiliği yüzünden idam edildi.

 

  1. yüzyıl

Ali Şir Nevai: Çağatay sahasının en büyük şairidir. Mecalis’ünNefais, (tezkire) Muhakemet’ül Lugateyn, (dil bilgisi Türkçe- Farsça), Mizanü’l Evzan… ilk hamse sahibidir.

Ahmedi Dai: Çengname (mesnevi, tasavvufi alegorik bir eserdir. ) Divan.

Şeyhi: Harname (alegorik- sembolik hiciv, mesnevi), Hüsrev ü Şirin (mesnevi)

Süleyman Çelebi: Mevlid ( Vesiletün Necat)

Necati: Halk Türkçesini kullanmış bir şairdir. Kastamonuludur.

Ahmet Paşa: Fatih’in hocasıdır. Çağında şairle sultanı unvanı almıştır.

  1. yüzyıl

Fuzuli:

Azeri coğrafyasında çağının en büyük şairidir. Aşk ve ıstırap şairidir. Arapça, Farsça, Türkçe divanı vardır.

Leyla ve Mecnun, Beng u Bade, Sıhhat u Maraz, Sakiname, Rind u Zahid, Enis’ül KalbHadikat’üs Süeda…

Şikayetname adlı sosyal eleştiri mektubu vardır. Su kasidesi ünlüdür.

Baki:

Anadolu’da yetişmiş en büyük şairdir, dünya nimetlerinden ve aşktan yararlanmayı ister. Devrinin Şairler sultanıdır. Hiç mesnevi yazmamıştır. Divan, Kanuni Mersiyesi ünlüdür.

Zati: Para karşılığı şiir yazmış Baki ve birçok büyük şairin ustalığını yapmıştır.

Bağdatlı Ruhi: Hicivleriyle tanındı, terkib-i ve terci-i bentlerle şiirler yazdı.

Taşlıcalı Yahya: Hamse sahibi şairlerdendir. Yusuf u Züleyha, Şah u Geda bilinen mesnevileridir.
Hayali: Devrinin usta gazel şairidir. Tasavvufu yansıtan gazeller yazdı.

17. yüzyıl
Nefi: Kaside ustasıdır. Övgü ve yergide sınır tanımaz. Siham-ı Kaza ünlü eleştirisidir. Tuhfetül Uşşak (kaside)
Nabi: Divan şiirinin didaktik şairidir. Hikemi tarz denilen düşünce şiirini oluşturdu. Hayrabat, Hayriye, Surname ünlü mesnevilerindendir.
Naili: Sebk-i Hindi denilen tarzda şiirler yazdı. Divan’ ı vardır.

Evliya Çelebi: Seyahatname (10 cilt)

Katip Çelebi: Keşf-u Zunun (bibloyografya,14.500 kitap), Cihannüma (ülkeler coğrafyası),Fezleke (tarih),Takvimi Tevarih, Tuhfetül Kibar, Mizanül Hak, Düsturu Amel diğer eserleridir.

Şeyhülislam Yahya: Baki’nin ölümünden sonra En usta gazelci olmuştur.

 

  1. yüzyıl

Nedim: Lale Devri’nin şairidir. Kaside, gazel ve şarkılarıyla ünlüdür. Mesnevi hiç yazmadı.

Halk dilini, deyimlerini, kullanıp mahallileşme akımını başlattı. Heceyle bir türkü yazdı.

Şeyh Galip: Divan edebiyatının son büyük şairidir; süslü, sanatlı bir dili var. Hüsnü Aşk adlı ünlü mesnevisi vardır.

Sünbülzade Vehbi: Devrin diğer ünlü şairidir. Devlet büyüklerine sunduğu kasideler, tarihler sunmuştur. İran’a elçi olarak gönderilmiştir. Divan, Lutfiye (Nabi’nin Hayriye’sine nazire), Tuhfe, Nuhbe, Şevk-engiz

 

Yazar Hakkında
admin

Yazar : admin

Yazar Hakkında :

Yazarın Tüm Yazıları İçin Tıklayınız

Yorumlar
İsminiz
E-Posta Adresiniz
Yorumunuz

This blog is kept spam free by WP-SpamFree.

Yorum onaylama sistemi etkin; yorumunuzun yayınlanması biraz zaman alabilir.