10 Dil ve Anlatım Konu Anlatımı- Sıfatlar

16.02.2015 tarihinde 10. Sınıf Dil ve Anlatım Konu Anlatımı kategorisine eklenmiş, Kişi Okumuş ve 0 Yorum Yapılmış.

Sıfat:

Bir isimden önce gelerek onu nitelik ya da nicelik bakımından belirleyen kelimelere “sıfat” denir.

Bir kelimenin sıfat sayılabilmesi için;

– Bir isimden önce gelmesi,

– Nitelik ya da nicelik bildirmesi gerekir.

Sıfatlar iki ana gruba ayrılır:

NİTELEME SIFATLARI

Varlıkların renklerini, biçimlerini, durumlarını, gösteren sıfatlara denir.

İsme nasıl sorusunu sorduğumuz zaman alacağımız cevap niteleme sıfatıdır.

Nasıl elma?       Kırmızı elma  (renk)

Nasıl öğrenci?  Başarılı öğrenci  (durum)

Nasıl adam?     Uzun adam  (biçim)

Sıfatlar isimler gibi çekim eki almazlar. Alırlarsa isim görevi yaparlar. (Adlaşmış sıfat olurlar.)

İhtiyar kadın yalvarıyordu.

İhtiyarı hastahaneye kaldırdılar.

*İsim görevinde olan bu sıfatlara adlaşmış sıfat denir.

Güzeller,

çalışkanlar,

yaşlı,

mavili gelsin.

 

BELİRTME SIFATLARI

Varlıkları çeşitli yönlerden belirten sıfatlardır.

Belirtme sıfatları dört gruba ayrılır:

İşaret Sıfatları

Varlıkların yerlerini “işaret yoluyla” belirten sıfatlardır.

Bu elbiseyi alalım.

Şu ev satılıkmış.

O çocuk mu dövdü seni?

Beriki kadın bizim komşumuz.

Öteki araba daha güzeldi.

Böyle soru sorulur mu hiç?

NOT: İşaret sıfatları çekim eki alırsa “işaret zamiri” olur.

Şunu versene.  Şu kitap.

Böylesini görmedim.      Böyle insan

 

Sayı Sıfatları

Varlıkların

“sayılarını,

sıralarını,

oranlarını,

eşit bölünüşlerini”, kısaca nicelik durumlarını belirten sıfatlardır.

Beş gruba ayrılır

Asıl Sayı Sıfatları

Varlıkların sayılarını kesin olarak belirten sıfatlardır:

Yirmi öğrenci, elli yumurta

Sıra Sayı Sıfatları

Varlıkların “sırasını” belirten sıfatlardır: “-nci” ekleri getirilerek yapılır.

İkinci katta oturuyor.

“İlk ve son” kelimeleri de sıra sayı sıfatı olarak kullanılabilir:

“Yarışta son yarışmacı olmuş.”

Üleştirme Sayı Sıfatları

Varlıkların “eşit bölünüşünü” gösteren sıfatlardır. Asıl sayı sıfatlarına “–er, -şer” eki getirilerek yapılır:

Çocuklara beşer ceviz verdim.

İkişer yıl hapis yattılar.

 

Kesir Sayı Sıfatları

Varlıkların “eşit parçalarından bir bölümünü” gösterir. Verilen iki sayıdan ilkine “–de” eki getirilerek yapılır:

Dörtte bir ekmek yedim.

“Yarı, yarım, çeyrek, buçuk” sözcükleri de kesir sayı sıfatıdır.

Yarım ekmek, çeyrek döner.

Topluluk Sayı Sıfatı

Varlıkların sayılarını toplu olarak gösteren sıfatlardır. Asıl sayı sıfatlarına “-(i)z” eki getirilerek yapılır:

Otobüste beşiz bebek vardı.

İkiz kardeşine çok benziyor.

 

Soru Sıfatları

Varlıkların yerlerini, sayılarını, durumlarını, soru yoluyla belirten sıfatlardır.

Kaç senedir bu evde oturuyorsun?

Hangi kitap daha faydalı olur?

Nasıl bir kazak istiyorusun?

Evi ne renk boyadın?
Kaçıncı katta oturuyorsunuz?

 

Belgisiz Sıfat:

İsimlerin nicelik (sayısal) yönüyle belirsizliklerini ifade eden sıfatlardır.

Örnek:

Bazı evler,

her konu,

bütün insanlar,

Birtakım kişiler,
Birçok ev,
Birtakım olaylar,
Birkaç kişi,
Hiçbir hayvan,
Her bir aile,
Herhangi bir iş,
Bir yerlerde,
Bir kısım çalışmalar,

 

Yapıları bakımından sıfatlar

Basit Sıfatlar

Yapım eki almamış kök hâlindeki sıfatlardır.

Yeni kalem,

beyaz çorap,

eski eser.

 

Türemiş Sıfatlar

Yapım eki almış sıfatlardır.

Çiçekli örtü,

tuzsuz yemek,

soğuk içecek

 

Birleşik Sıfatlar

Kurallı Bileşik Sıfatlar

Sıfat tamlamasının sonuna “–li, -lik, -sız” ekleri getirilerek yapılır.

Mavi elbise+li çocuk

iki ay+lık bebek

beş kuruşsuz adam.

*Bir sıfat tamlamasında isimle sıfatın yerleri değiştirilip sıfata üçüncü kişi iyelik eki “–i” getirilerek yapılır.

büyük bahçe     ——     bahçesi büyük ev

tatlı elma             ——     elması tatlı ağaç

yeni araba          ——     arabası yeni adam.

 

Anlamca Kaynaşmış Bileşik Sıfatlar

İki sözcüğün birleşip kaynaşmasından oluşan sıfatlardır.

açıkgöz öğrenci,

uyurgezer adam,

mirasyedi genç,

birkaç öğrenci,

birçok insan,

gelişigüzel davranış.

*İsim tamlamaları da sıfat olabilir.

Bal sarısı kazak, çimen yeşili boya, apartman kapıcısı Abdurrahman

Bir sıfat hâl eki almış bir isimle tümlenebilir. Buna tümlenmiş sıfat denir.

Keyfine düşkün adam.

Çocukları seven arkadaşım.

*Cevabı sıfat tamlaması olan cümlelerde soru anlamı sıfatla sağlanmış demektir.

Hangi çocuk seni dövdü?

Öteki çocuk beni dövdü

 

SIFATLARDA KÜÇÜLTME

Azalma, küçülme, acıma ifadesi yüklemek için sıfata eklenen “–cik, -cek, -ımsı, -ımtrak, -rak” ekleriyle oluşturulurlar.

Nesnenin niteliğinin azaldığını (küçüldüğünü) ifade eder.

küçücük çocuk,

ufacık eller,

kısacık etek,

çocuksu tavır,

mavimsi gök,

beyazımtırak diş…

 

PEKİŞTİRME SIFATLARI

Sıfatın anlamını güçlendirir. Sıfatın ilk sesli harfine kadar olan kısım alınarak “-m, -p, -r, -s” seslerinden uygun olanı eklenir. Bu elde edilen unsur sıfatın başına eklenir.

yeşil       ye-m-yeşil          yemyeşil

mavi      ma-s-mavi          masmavi

sert        se-m-sert                   semsert

kirli         ki-p-kirli                       kipkirli

temiz    te-r-temiz         tertemiz

 

Sıfatlar aşağıdaki şekillerde pekiştirilir.

İkilemeler Yoluyla;

Uzun uzun kavaklar,

güzel güzel çocuklar,

elma elma yanaklar,

saçma sapan sözler…

İkilemelerin Arasına “mi” soru edatı getirilerek;

İnce mi ince gömlek,

sıcak mı sıcak hava,

yeni mi yeni ev…

 

Niteleme Sıfatlarının ilk ünlüsünden sonra  “m,p,r, s” ünsüzlerinden uygun olanı getirilerek sıfatın başına eklenir.

Bembeyaz gelinlik,

yepyeni kitap,

tertemiz ev,

mosmor yüz.

Pekiştirmelerde bazen ünlü türemesi de olabilir.

Sapasağlam elma,

gencecik kız,

çepeçevre çit,

yapayalnız insan…

Sıfatlarda derecelendirme

Eşitlik:

“Kadar, gibi” sözcükleriyle yapılır.

Erzurum kadar soğuk şehir.

Senin gibi güzel bir insan.

Üstünlük:

“Daha” zarfıyla yapılır.

Kitaptakinden daha zor sorular.

Yalnızlıktan daha güzel bir şey.

 

En Üstünlük Derecesi

“En” zarfıyla yapılır.

En çalışkan çocuk.

En büyük bahçe.

Aşırılık Derecesi

“Pek, çok, fazla, pek çok, pek fazla, gayet..” zarflarıyla yapılır.

Pek fakir aile.

Çok başarılı öğrenci.

Fazla zor soru.

Gayet güzel cevap.

 

Sıfatların Adlaşması

Kimi sıfat tamlamalarında isim olan kelime düşer. Bu durumdaki sıfatlara “adlaşmış sıfat” denir.

Örnek: İhtiyar adamlar inatçı oluyor.

Sıfat + İsim

İhtiyarlar inatçı oluyor.

Adlaşmış Sıfat

SIFAT TAMLAMALARI

Bir sıfatla bir isimden oluşan tamlamalara sıfat tamlaması denir. Sıfatlar her zaman bir isimden önce gelir ve ismi niteler.

tamlayan                            tamlanan

İki                                          kardeş

yeni                                      bina

*Bir sıfat birden fazla ismi niteleyebilir.

Yeni elbiseler, ayakkabılar aldı.

*Birden çok sıfat bir ismi niteleyebilir.

Çalışkan, terbiyeli, sevimli öğrenciler.

Yazar Hakkında
admin

Yazar : admin

Yazar Hakkında :

Yazarın Tüm Yazıları İçin Tıklayınız

Yorumlar
İsminiz
E-Posta Adresiniz
Yorumunuz

This blog is kept spam free by WP-SpamFree.

Yorum onaylama sistemi etkin; yorumunuzun yayınlanması biraz zaman alabilir.