10 Dil ve Anlatım Konu Anlatımı- Fiillerde Çatı

16.02.2015 tarihinde 10. Sınıf Dil ve Anlatım Konu Anlatımı kategorisine eklenmiş, Kişi Okumuş ve 0 Yorum Yapılmış.

FİİLLERDE ÇATI

Fiillerin özne ve nesneleriyle olan anlam ilişkilerine çatı denir.

Fiiller çatıları bakımından iki bölümde incelenir:

Öznelerine Göre Fiiller

Nesnelerine Göre Fiiller

A.Öznelerine Göre Fiil Çatıları

Etken Fiiller

Öznesi belirli olan fiillerdir. Eylemi yapan bellidir. Bu fiiller gerçek öznedir.

Ben çiçekleri suladım.

Eve kadar koştuk.

Çocuğu çok azarladı.

Edilgen Fiiller

Fiilin bildirdiği eylem özne dışında başka bir varlık tarafından yapılıyorsa ve özne işi yapan değil de yapılan işten etkilenen konumundaysa bu fiiller edilgendir.

Bu fiillerin öznesi sözde öznedir.

Edilgen fiiller fiil köküne “-il, -in” ekleri getirilerek yapılır.

Dolaplar temizlendi.

Bulaşıklar yıkandı.

Bebek giydirildi.

Düşünceler tek tek açıklandı.

Dönüşlü Fiiller

Öznenin yaptığı işten yine kendisinin etkilendiği fiillerdir.

Bu fiiller aynı zamanda etkendir.

Dönüşlü fiiller fiil köklerine “-il, -in” ekleri getirilerek yapılır.

Kız düğüne gitmek için süslendi.

Kadın bütün gün dövündü.

Buna çok sevindim.

O her zaman övünür.

Yeni koşular bugün taşındı.

Edilgenlik ve dönüşlülük eki aynıdır.

*Fiil özne ve gerçekse dönüşlü çatılı, sözde özne ise edilgen çatılıdır.

Dönüşlülük kendi zamiriyle de yapılır.

Kendini boşuna üzme.

 

İşteş fiiller

Eylemin birden çok özne tarafından karşılıklı ya da birlikte yapıldığını anlatan fiillerdir. ”-ş” eki getirilirek yapılır.

İşteş çatılı fiiller üç şekilde yapılır.

a)Karşılıklı yapma:

Çocuklar dövüştü.

Bu konuyla ilgili olarak uzun uzun tartıştık.

İki ordu savaştı.

b)Birliktelik

Taş atınca kuşlar uçuştu.

Hepimiz kaçıştık.

Anneleri gidince çocuklar ağlaştılar.

Onun .bu hâline gülüştük.

Kucaklaşmak, buluşmak, tanışmak.

c)Nitelikte eşitlik

İsim ve sıfatlara “–leş” eki getirilerek yapılan işteş fiiller nitelikte eşitlik bildirir.

Hasta günden güne iyileşti.

Kız her geçen gün güzelleşiyor.

 

B.Nesnelerine Göre Fiiller

Geçişli Fiiller

Nesnesi bulunan ya da nesne alabilen fiillere denir.

Fiil “ne, neyi, kimi” sorularına cevap veriyorsa geçişlidir.

Çocuklarını yatılı okula verdi.

Kitaplarını kapladı.

* Fiiller geçişli oldukları hâlde nesne almayabilirler.

İyice temizledim.

Sabahtan beri seyrediyorum.

Geçişsiz Fiiller

Nesne almayan fiillere denir.

Bütün kuşlar uçtu.

Tatil günlerinde evde oturuyorum.

Otobüsten indim, etrafa dikkatlice baktım.

Oldurgan Fiiller

Geçişsiz fiillere “–r, -t, -tir” ekleri getirilerek yapılır.Böyle fiillere oldurgan fiiller denir.

Rüzgârda yapraklar uçuşuyor.

Uçurtma uçuruyorum.

Yemekleri ben pişirdim.

Çocuğu ağlattılar.

Atı koşturdu.

Ettirgen Fiiller

Geçişli fiillere “–r, -t, -tir” ekleri getirilerek geçişlilik derecesi artırılır.

Özne işi yapan değil de yaptıran olur. Böyle fiillere ettirgen fiiller denir.

Mektup yazdırdım.

Halıları yıkattım.

Bütün eşyaları taşıttılar.

Odamı yeşile boyattım.

Atı koşturdum.

FİİLERDE OLUMSUZLUK

Fiili bildirdiği işin, oluşun,hareketin yapılmadığını gösteren fiiller OLUMSUZDUR

Fiil köküne eklenen ‘-me ,-ma,-mez,-maz’ ekleri ile olumsuzluk ifadesi sağlanır.

Zaman eki ve kişi ekinden önce gelir.

Gel———-me———— di————– ler

F.K     olumsuzluk   zaman eki      şahıs eki

eki

DİKKAT:

‘-me’ olumsuzluk bildiren ek ,şimdiki zaman kipinde; ’-mı,-mi,-mu,-mü’ biçimine dönüşür.

Yaz    —    mı         —   yor    —      sun.

F.K    olumsuzluk   zaman kipi     şahıs eki

Yazar Hakkında
admin

Yazar : admin

Yazar Hakkında :

Yazarın Tüm Yazıları İçin Tıklayınız

Yorumlar
İsminiz
E-Posta Adresiniz
Yorumunuz

This blog is kept spam free by WP-SpamFree.

Yorum onaylama sistemi etkin; yorumunuzun yayınlanması biraz zaman alabilir.