2014-2015 10. Sınıf Türk Edebiyatı Ders Kitabı Cevapları- Nova Yayınları-coşku ve Heyecanı Dile Getiren Metinler sayfa 39-46 arası

11.11.2014 tarihinde 10. Sınıf Edebiyat Kitabı Cevapları kategorisine eklenmiş, Kişi Okumuş ve 0 Yorum Yapılmış.


1. Okuduğunuz şiirdeki tabiat tasvirlerini tespit ediniz. Bu tasvirlere geniş yer verilmesinin nedenlerini yorumlayınız.
Bahar (güneşi) ışıdı, eriyen kar ve buzlardan oluşan sular,
Coşkun seller (hâlinde) aktı.
Parlak (sabah) yıldızı doğdu.
Bulut gürleyerek yükseldi;
(Gökyüzünden) bardaktan boşanırcasına yağmur ve dolu yağıyor.
Hava bulutlu, (deniz üstündeki bir kayık gibi) sallanıyor;
Rengârenk çiçekler açıldı.
Cennet bahçeleri görünmüş gibi oldu.
(Havalar ısındı.) Soğuklar artık hiç gelmeyecek!
(Bahar geldi.) Kurtlar kuşlar hep dirildi;
Bir şiirde tasvirler anlatılmak istenen düşünceyi zihinde daha iyi canlandırabilmek için yer verilir. Bu sayede hem daha etkileyici hem de daha akılda kalıcı hale getirilmiş olur.
2. a) İki grup oluşturarak şiirin veznini ve duraklarını gösteriniz. Bunların ahenge katkısını tartışınız. Ulaştığınız sonuçları sözlü olarak ifade ediniz.

Şiir yedili hece vezni ile yazılmıştır.
Durak olarak ise olarak ise  4+3 = 7
Ağdı bulıt / kükreyü
Yağmur tolı / sekriyü
Kalık anı / ügriyü
Kança barır / belgüsüz
Şiirde ölçü ve duraklar ahengi sağlayan unusurlardır.
b) Şiirin kafiye şemasını gösteriniz.
aaab
cccb
dddb
eeeb
3. Şiirde “Ağdı bulıt kükreyü / Yağmur tolı sekriyü” mısralarındaki “kükreyü: kükreyerek, sekriyü: titreye titreye, koşa koşa” anlamlarına gelir. Bulutun kükreyerek yükselmesi, yağmur ve dolunun koşuşturması insana ait özelliklerle şiirde bir hareketliliği resmeder. Bu edebî sanatın adını belirtiniz. Şiirde başvurulan diğer edebî sanatları bulup bunların şiire katkısını açıklayınız.
Şiirde insana özgü özellikleri insan dışı varlıklara vermeye kişileştirme(teşhis)  sanatı denir.
 (Gökyüzünden) bardaktan boşanırcasına yağmur ve dolu yağıyor.  Mübalağa(abartma) sanatı
Hava bulutlu, (deniz üstündeki bir kayık gibi) sallanıyor; teşbih ( hava denizde beşik gibi  sallanan kayığa benzetilmiş)
(Ve yerlere sanki) ipek yaygılar serildi;  çiçekler ipek yaygılara benzetilmiş. Teşbih-i beliğ
Cennet bahçeleri görünmüş gibi oldu. Teşbih. Bahçeler cennet bahçelerine benzetilmiş.
Erkekler ve dişiler (hep) bir araya geldiler.  Erkek dişi zıt anlam tezat sanatı
4. Son bendin ilk iki mısrasında kafiyeyi sağlayan “tirildi” kelimeleridir. Sözcüklerin ilki canlanmak, ikincisi toplanmak anlamına gelir. Sizce şair burada hangi edebî sanata yer vermiştir?
Birden çok gerçek anlamı olan bir sözü herkesçe bilinen ( yakın )anlamında değil de uzak anlamını kastederek kullanmaya tevriye sanatı denir. Burada tevriye sanatı vardır.
5. Şiirde baharın gelişini dile getiren söz ve söz kalıplarına örnekler veriniz. Bunların şiirin anlamı üzerindeki etkisini açıklayınız.
Bahar (güneşi) ışıdı, eriyen kar ve buzlardan oluşan sular,
Coşkun seller (hâlinde) aktı.
Parlak (sabah) yıldızı doğdu.
Bulut gürleyerek yükseldi;
(Gökyüzünden) bardaktan boşanırcasına yağmur ve dolu yağıyor.
Hava bulutlu, (deniz üstündeki bir kayık gibi) sallanıyor;
Rengârenk çiçekler açıldı.
Cennet bahçeleri görünmüş gibi oldu.
(Havalar ısındı.) Soğuklar artık hiç gelmeyecek!
Bir şiirde tasvirler anlatılmak istenen düşünceyi zihinde daha iyi canlandırabilmek için yer verilir. Bu sayede hem daha etkileyici hem de daha akılda kalıcı hale getirilmiş olur.
6. Şiirin temasını bulunuz. Bu temanın nasıl işlendiğini belirtiniz.
Tabiat teması işlenmiş. Bahar sevinci anlatılıyor.
Bu tema şiirde kullanılan tasvirler ve söz sanatları ile ortay konmuştur.
7. Her bendin nesnel gerçekliğini tartışınız. Sınıfta gruplar oluşturarak bentleri yorumlayınız.
Birinci bentte baharın coşku verdiği vurgulanmış.
İkinci bentte baharın coşku verdiği vurgulanmış.
Üçüncü bentte  yerle ilgili nesnel unsurlar işlenmiş. Baharın etkisi anlatılmış.
Dördüncü bentte baharın hayvanları etkilemesi anlatılmış.
Bu bentlerde var olan tabiat unsurları alınıp onların üzerindeki baharın etkisi analtılmış.
8. Okuduğunuz şiirde atlı-göçebe kültürünün izlerini ve Destan Dönemindeki hayatla şiir arasındaki ilişkiyi belirtiniz. Bu ilişkinin (zihniyetin) şiirin oluşmasındaki rolünü açıklayınız.
Atlı göçebe kültür tabiatla iç içedir. Bütün ömürleri dağlarda, kırlarda bayırlarda geçer. Dolayısıyla bu şiire yansımıştır. İnsan yaşadığı duyguları dile getirir. Burada da baharın gelmesinden dolayı duyulan sevinç dile getirilmiş.
9. Okuduğunuz metinde dönemin yaşayış, inanış, gelenek ve göreneklerinin yansımalarına nasıl yer verilmiştir? Açıklayınız.
“Cennet bahçeleri görünmüş gibi oldu” mısrasında öldükten sonra bir hayatın var olduğu inancı  anlatılmaktadır. Burada uçmak yeri ifadesi cennet olarak çevrilmiştir. Baharla birlikte bütün varlıkların yeniden canlandığı hepsinin bir eşi olduğuna inanılıyor.
1. a) Metne göre kahraman, düşmanlarına ve halkına nasıl davranırdı? Açıklayınız.
Misafirlerine ikram eden düşmanına ise sert davranan, boyunlarını büküp kıran bir kahramandır.
b) Okuduğunuz metinden hareketle şiirin yazıldığı dönemle olan ilişkisini belirtiniz.
O dönemde ölen kişilerin arkasından törenler düzenlenirdi. Bu törenlere yuğ adı verilir. Yine bu törenlerde ölen kişinin kahramanlıklarını anlatan şiirler söylenirdi buna da sagu denir.
2. “Boynun tatup kadırgan (Ve onların) boyunlarını tutup büken (bir kahraman)dı.” mısrasında kahramanın hangi özelliği anlatılmaktadır? Kahramanın bu şekilde tasvir edilmesi şiire ne katmıştır? Belirtiniz.
Kahramanın ne kadar güçlü kuvvetli olduğu anlatılmaktadır. Bu abartı şiiri daha etkili kılmıştır.
SAYFA 41
3.Okuduğunuz şiirdeki kahramanın en belirgin iki özelliğini söyleyiniz. Bu özelliklerin şiirin yazıldığı dönem ile ilgisini açıklayınız.
Şiirde kahramanın en belirgin özelliği cömert ve yiğit olmasıdır. Bu o günün şartlarında çok önemsenen iki önemli davranıştır.
4. Şiirde ahengi sağlayan unsurlar nelerdir? Her bentte 2+2+3=7 duraklı hece ölçüsünün kullanılmış olmasının ahenge katkısı var mıdır? Tartışınız. Ulaştığınız sonuçları sözlü olarak ifade ediniz.
Şiirde ahengi sağlayan unsurlar hece ölçüsü,durak, kafiye ve redifler, ses tekrarlarıdır. Her bentte 4+3 =7 duraklı hece ölçüsünün kullanılmış olması ve ses tekrarlarının şiirde ahenge katkısı vardır.

4. Şiirde ahengi sağlayan unsurlar nelerdir? Her bentte 2+2+3=7 duraklı hece ölçüsünün kullanılmış olmasının ahenge katkısı var mıdır? Tartışınız. Ulaştığınız sonuçları sözlü olarak ifade ediniz.
Şiirde ahengi sağlayan unsurlar hece ölçüsü,durak, kafiye ve redifler, ses tekrarlarıdır. Her bentte 4+3 =7 duraklı hece ölçüsünün kullanılmış olması ve ses tekrarlarının şiirde ahenge katkısı vardır.
5. Şiirde “Yagı ôtın öçürgen (düşman ateşini söndüren) mısrasıyla anlatılmak istenen nedir? Şair burada hangi edebî sanattan yararlanmıştır?
Şair düşmanın güç ve kuvvetini ateşe benzetiyor ve şiirdeki kahramanın bunu yok ettiğini belirtiyor. Burada kendisine benzetilen var benzeyen yok AÇIK İSTİARE sanatından yararlanmıştır. BENZETMENİN SADECE BİR ÖGESİ İEL YAPILAN SANATA İSTİARE DENİR.
6. Şiiri kafiye ve redif yönünden inceleyiniz.
a–Erdi aşın taturgan                         “gan” redif, “r” yarım kafiye
a–Yanlak yagıg katargan
a–Boynun tatup kadırgan
b–Bastı ölüm agtaru
c–Erdi aşın taturgan
c–Yanlak yagıg kaçurgan                                   “gan” redif, “r” yarım kafiye
c–Ograk susin kaytargan
b–Bastı ölüm ahtaru
d–Yagı ôtın öçürgen
d–Toydın anı köçürgen     “ürgen” redif , “ç” yarım kafiye
d–İşler üzüp keçürgen
b–Tegdi okı öldürü
e–Turgan ulug ışlaka        laka”redif , “ş” yarım kafiye
e–Tirgi urup aşlaka
e–Tumlug kadır kışlaka
b–Kodtı erig umduru
7. Şiirin teması nedir? Her bendin temaya olan katkısını belirtiniz.
Şiirde ölüm teması işlenmiş. her dörtlükle ölen kişinin ardından duyulan üzüntünün bir yönü işlenerek ölüm teması ortaya konmuştur.
8. a) Eski Türklerde ozanların görevleri hakkında edindiğiniz bilgilerden yararlanarak aşağıdaki doğru seçenekleri işaretleyiniz.
Kam : Büyü yapan..
Baskı : Ağır hastaları tedavi eden bir hekimdir..
Ozan : Sadece insanları eğitmez aynı zamanda eğlendirir..
Şaman : Alt ve üst dünyada yardım eder..
Ozan, Türkmenlerde destan anlatıcısı, Özbeklerde destancı ve falcı, Kazak ve Kırgızlarda ise büyücü ve duahan manalarında kullanılmaktadır
Hakim       x           Hekim        x          Sanatçı    x      Büyücü     x    Bilge      x
b) Eski Türklerde şairlere verilen adları aşağıya sıralayınız.
Ozan, kam, şaman, baksı
c) Şairlerin, Türk toplumundaki işlevlerini açıklayan kısa bir konuşma yapınız.
Ozanlarımız toplumun sorunlarını dile getirmek, olup biteni daha erken görme ve gelecek nesillere mesaj verme özellikleriyle de tanınmıştır. Böylece halka mal olmuşlardır. Ozanlık geleneğinde tabiat sevgisi vardır, halk sevgisi vardır, vatan sevgisi vardır, hak sevgisi vardır. Halkın bağrından kopar ve temsil ettiği toplumun sorunlarını, mesajlarını sazıyla anlatır. Yaşadıkları dönemlerde her halk ozanının farklı bir yeri vardır. Ama tüm halk ozanlarımızın buluştuğu yer, halkın gönlüdür.
                      ANLAMA YORUMLAMA
 1. a) Ölümü konu alan aşağıdaki üç şiiri okuyunuz. Şairlerin ölüm temasını ele alırken ölüm karşısındaki tavırlarını karşılaştırınız. Sonuçlarını belirtiniz.
Birinci şiirde ölüm asude bir bahçeye benzetilmiş. Ölüm bir korku olarak değil bir kurtuluş olarak görülmüş. İkinci şiirde ise ölümün acı ve ıstırap verdiği , kötü olduğu vurgulanmış. Üçüncü şiirde ise kahramanın ölümünün herkesi etkilediği acı ve ıstırap verdiği vurgulanmış.
SAYFA 42
b) Her üç şiirde de ölüm teması işlenmesine rağmen şairlerin bunu farklı yönlerden ele almasının nedeni sizce neler olabilir? Düşüncelerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız.
Bunun sebebi şairlerin farklı duyuş, düşünüş ve algılayışa sahip olmaları, olay veya duruma bakış açılarının farklı olmasındandır.
2. Okuduğunuz Koşuk adlı şiiri, Erzurumlu Emrah’a ait koşmayla yapı yönünden karşılaştırınız. Benzerlik ve farklılıkları aşağıya yazınız.
Deryalarda olur bahri
Doldur da ver içem zehri
Sunam gurbet elin kahrı
Ya çekilir ya çekilmez
Erzurumlu Emrah
Benzerlikler:
Her ikisi de dörtlüklerden meydana gelmiştir.
Her ikisinin de nazım birimi dörtlüktür.
Her ikisi de ahenklidir.
İkisi de hece ölçüsüyle yazılmıştır.
Farklılıklar:
Temaları farklıdır. Koşuk yedili hece ölçüsü ile koşma 8’li hece ölçüsü ile yazılmıştır. Ahenk bakımından farklılık vardır. Koşma daha coşkulu bir anlatıma sahiptir.
İmgeler farklıdır. Örneğin koşmada halk şiirinde çok kullanılan “suna” imgesi vardır.
3. Koşuk adlı şiiri, hazırlık bölümünde verilen Nefî ve Âşık Paşa’nın şiirleriyle nesnel gerçeklik açısından karşılaştırınız. Bulduğunuz sonuçları arkadaşlarınızla değerlendiriniz.
Üç şiirde de baharın gelişi gerçekliğinden yararlanılmıştır.
4. Araştırma bölümünde sizden istenen bahar temasını işleyen şiir örneklerini gerçeklik ve kurmacalık yönünden inceleyiniz. Sonuçlarını arkadaşlarınızla paylaşınız.
Edebi eserler var olan gerçekliği edebiyatın kurmacası içinde yoğurarak değiştirip kurmaca hale getirir.
5. Okuduğunuz koşukta konu edilen insanların tabiata bakışını tespit ediniz.
Eski çağlarda insanlar tabiata karşı hayranlık besliyorlardı. Özellikle onun üstün gücü insanlarda saygı uyandırıyordu.
6. Eski Türk kültüründe düzenlenen yas törenlerinin benzerlerine bugün de rastlanıyor mu? Örneklendirerek açıklayınız.
Eski Türklerdekine benzer yas törenleri bu günde var. Fakat uygulama yönünden farklılıklar var. Eski Türklerde şaman kültürü etkiliydi. Şimdi ise islami değerler ön planda. Buna rağmen eski Türklerden kalma bazı adetler hala devam ettirilmektedir.  Örneğin; 7. Gün, 40 gün, 52 gün gibi. Bu adetler şaman kültürüne ait unsurlardır.
7. Millî kahramanlarımızın ölümü üzerine yazılan şiirler biliyor musunuz? Örnekler veriniz.
Evet. Birçok kişi hakkında kahramanlık şiirleri yazılmıştır. Çanakkale Şehitleri, Kuvayı Milliye Destanı, Kziroğlu Mustafa Bey, Antepli Şahin ..gibi.
ANTEPLİ ŞAHİN
Ben Antepliyim, Şahin’im ağam.
Mavzer omzuma yük.
Ben yumruklarımla dövüşeceğim.
Yumruklarım memleket kadar büyük.
Hey, hey!
Yine de hey hey!
Kaytan bıyıklarım, delişmen çağım
Düşman kurşunlarına inat köprü başında
Memleket türküleri çağıracağım.
Bu dağlarda biz yaşarız,bu dağlar bizim dağımız.
Namusumuz temiz, bayrağımız hür
Analarımız, karımız, kızımız, kısrağımız
Burada erkekçe dövüşür
Bir bayrak dalgalanır Antep kalesi üstünde
Alı kanımdaki al, akı alnımdaki ak
Bayraklar içinde en güzel bayrak
Düşüncem senden yanadır
Hep senden yanadır çektiğim kahır
Bu senin ülkende, senin gölgende
Düşmesin kara kalpaklar, kirlenmesin duvaklar
Korkum yok ölümden kâfirden yana
Alacaksa alsın beni şafaklar.
Hey, hey!
Yine de ey hey!
Al bayraklar altında kara bir kartal gibi
Yaşamak ne güzel şey.
Bir sır var bu mavzerde, attığım gitmez boşa
Çıkmış bir eski savaştan
Türk ün bir karış toprak parçası için
Destanlar yazacağız yeni baştan.
Yıktım toprağın üstüne bir sarı kurşunla birini
Çıktı karşıma biri,
Çıktıkça çektim tetiği Bismillâhlar la beraber
Vurdum alnından kâfiri.
Bu kaçıncı kurşundur, bu kaçıncı bismillâh
Bu kaçıncı ölüdür?
Bir türkü söylenir siperlerde her sabah
Vurun Antepliler namus günüdür!
Ben Antepliyim Şahin’im ağam
Mavzer omzuma yük
Ben yumruklarımla dövüşeceğim
Yumruklarım memleket kadar büyük
Yavuz Bülent Bakiler
8. Eski Türk kültüründe müzisyenlik yeteneğine de sahip ozanlar törenleri yönetirlerdi. Bugün de benzer uygulamalar var mıdır? Anlatınız.
Bu gün bildiğim kadarıyla böyle bir tören yönetme işini ozanlar yapmıyorlar. Günümüz ozanları daha çok aşık tarzı halk şiiri söyleyen kişilerden oluşuyor. Dini bir kimlik ön planda değil.
9. Araştırmanızın sonuçlarından yararlanarak divan ve halk edebiyatında saguya karşılık gelen nazım türleri hakkında bilgi veriniz.
Sagunun divan edebiyatındaki karşılığı MERSİYE,
 Halk edebiyatındaki karşılığı AĞIT’tır.
SAYFA 43
1. Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerlere uygun kelimeleri yazınız.
• Her bendin ilk üç mısrası kendi içinde kafiyeli, son mısraları ise bütün bentlerle aynı kafiyede olan (aaab cccb dddb) nazım şeklinin adı KOŞMA/ KOŞUK dır
• Destan Dönemine ait koşukların nazım birimi .DÖRTLÜKTÜR
• Saguya karşılık halk edebiyatında…. AĞIT ….divan edebiyatında …..MERSİYE ……vardır.
• Sagu İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatının …..SÖZLÜ…… ürünlerindendir.
2. Aşağıdaki cümlelerden doğru olanlarına “D”, yanlış olanlarına ise “Y” yazınız.
39. sayfada okuduğunuz koşuğun en önemli unsuru tabiattır. (D )
40. sayfada okuduğunuz sagu, yerleşik hayatın özelliklerini anlatmaktadır. ( Y)
Koşuk nazım şeklinin halk edebiyatındaki karşılığı koşmadır. ( D)
3. “Sagu, İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı ürünlerindendir. Yuğ denilen yas törenlerinde okunurdu.Yuğ törenleri sığır, şölen törenlerinde olduğu gibi şaman, kam, baksı, ozan adı verilen din adamları tarafından yönetilirdi. Bu kişiler hekimlik, büyücülük, şairlik ve müzisyenlik yeteneğine sahiptir. Şiirlerini kopuz eşliğinde okurlardı.”
Bu bilgilere göre aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?
A) Sagular, yuğ törenlerinde okunurdu.
B) Saguları şamanlar okurdu.
C) Bu şiirler kopuz denilen bir sazla söylenirdi.
D) Şairler son dörtlükte adını kullanırdı.
E) Şamanlar aynı zamanda hekim, büyücü, şair ve müzisyendi
4. Aşağıdaki kelimelerden anlamlı bir bütün oluşturulduğunda hangisi dışarıda kalır?
A) Kam
B) Baksı
C) Şaman
D) Yuğ
E) Ozan
SAYFA 44
5. Aşağıdaki cümlelerin karşısına yargılar doğru ise “D”, yanlış ise “Y” yazınız.
Sagular, sadece ölen insanların arkasından duyulan hüznü anlatır. (Y )
Yuğ, eski Türklerde eğlenmek ve şölen yapmak amacıyla düzenlenen bir törendir. (Y )
Sagular halk edebiyatındaki ağıt türünün ilk şeklidir. (D )
Sagular, hece vezni ile oluşturulur ve şekil olarak halk edebiyatındaki koşmalara benzer. ( D)
6. İslamiyet’ten önceki Türk şiirinin genel özelliklerini aşağıya yazınız.
    Dış etkilerden uzak,  sade,  anlaşılır bir dil kullanılmıştır.
    Hece ölçüsünün 7, 8 ve 11’li kalıpları kullanılmıştır.
    Kafiye örgüsü genellikle aaab,  cccb,  dddb… şeklindedir.
    Çoğunlukla yarım kafiye kullanılmıştır.
    Nazım birimi dörtlüktür.
    Ürünler anonimdir. (söyleyeni belli değildir.)
    Doğa,  aşk,  sevgi,  savaş,  yiğitlik ve din genel konulardır.
    Gündelik yaşamla edebiyat iç içedir.
    Bu dönemin şairlerine Ozan,  Baksı,  Kam,  Oyun,  Şaman adı verilir.
    Şiirler; Sığır (av törenleri),  Şölen (ziyafet törenleri),  Yuğ (ölüm törenleri) adı verilen törenlerde,  “Kopuz” adı verilen saz eşliğinde söylenir.
    Bu dönemde ortaya konan eserlerde Orta Asya–Türk kültürünün tüm izlerine rastlanır.
    Bu dönemin sözlü eserlerine Çin kaynaklarında ve Kaşgarlı Mahmut’un Divan-ı Lugatit Türk adlı eserlerinde rastlanmıştır.
    Koşuk,  sagu,  sav ve destan dönemin başlıca ürünleridir.

Yazar Hakkında
admin

Yazar : admin

Yazar Hakkında :

Yazarın Tüm Yazıları İçin Tıklayınız

Yorumlar
İsminiz
E-Posta Adresiniz
Yorumunuz

This blog is kept spam free by WP-SpamFree.

Yorum onaylama sistemi etkin; yorumunuzun yayınlanması biraz zaman alabilir.