Tanzimat Döneminde Olay Çevresinde Oluşan Edebî Metinler- ROMAN- HİKAYE- TİYATRO

24.05.2014 tarihinde 11.Sınıf Türk Edebiyatı Konu Anlatımı kategorisine eklenmiş, Kişi Okumuş ve 0 Yorum Yapılmış.

Olay Çevresinde Oluşan Edebi Metinler
a) Anlatmaya Bağlı Metinler (Roman, Hikâye)
 Tanzimat’tan önce Türk edebiyatında olay çevresinde oluşan (anlatmaya ve göstermeye bağlı) edebi türler şunlardır:
Halk hikâyeleri, destanlar, mesneviler, masallar ve geleneksel halk tiyatroları.
 Tanzimat’la birlikte olaya bağlı edebi metinlere şunlar da eklenmiştir: roman, hikâye ve tiyatro.
 Tanzimat döneminde roman, hikâye ve gazetelerde bölümler halinde yayımlanarak (tefrika edilerek) okura ulaştırılmıştır.
 Fransız edebiyatından çevirilerle başlayan roman türündeki gelişmeler, telif (yazarın kendi yaratımı)
romanların yazılmasıyla sürmüştür.
 Tanzimat edebiyatı romanlarında Doğu-Batı çatışması ile bundan doğan yıkımlar ve tarihteki başarılar öne çıkan konulardır.
 Tanzimat edebiyatı romanları teknik olarak zayıftır, yazarlar romanın akışına müdahale eder, romanı genellikle bir öğütle bitirirler.
 Roman ve hikâyelerde toplumu eğitme amacı öne çıkar; iyiler çok iyi, kötüler çok kötüdür, iyiler ödüllendirilir, kötüler cezalandırılır.
 Roman ve hikâyelerde olayların gelişimi ya yazar ağzından anlatılmış ya da tesadüflere bırakılmıştır.
 Roman türünün ilk örnekleri (Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat, İntibah, Felatun Bey ile Rakım Efendi) romantizm akımının özelliklerini taşır, ikinci dönemle birlikte realist romanlar (Sergüzeşt, Araba Sevdası) yazılmıştır.
 Roman ve hikâyelerde divan edebiyatına göre sade bir dil kullanılmıştır.
 Romanlar toplumu eğitmek için bir araç olarak görüldüğünden teknik bakımdan kusurludur.
 Romanlarda (Felatun Bey’le Rakım Efendi, İntibah, Sergüzeşt vb.) ilahi bakış açısı kullanılmıştır.
 Olaylar daha çok İstanbul merkezli olarak kurgulanmıştır. Mekan olarak İstanbul geçer.
 Ağırlıklı olarak aile hayatı, aşk, evlilik, kölelik gibi konular işlenmiştir.
 İlk hikaye denemesi emin Nihat’ın Müsameretname adlı eseridir.
 İlk hikaye Ahmet Mithat Efendi’nin Letaif-i Rivayat adlı eseridir.
 İlk Batılı hikâye Samipaşazade Sezai’nin “Küçük Şeyler” adlı hikayesidir.

 İlk roman çevirisi: Telemok (Fenelon), Yusuf Komil Paşa

 İlk roman: Taaşşuk-ı Talat ve Fltnat, Şemsettin Sami

 ilk edebî roman: İntibah, Namık Kemal

 İlk tarihî roman: Cezmi, Namık Kemal

 ilk realist roman: Araba Sevdası, R. Mahmut Ekrem

 İlk köy romanı: Karabibik, Nabizade Nazım

 ilk natüralist roman: Zehra, Nabizade Nazım

 ilk tarihi roman denemesi: Yeniçeriler, Ahmet Mithat Efendi

 İlk polisiye roman: Esrar-ı Cinayat, Ahmet Mithat Efendi

 ilk macera romanı: Haşan Mellah, Ahmet Mithat Efendi

 

Tanzimat hikayesi:

Batılı anlamda ilk hikâye örneklerini Tanzimat edebiyatında görüyoruz.  Dönemin önemli hikâyecileri

Ahmet Mithat Efendi, Emin Nihat Bey,  Samipaşazade Sezai, Recaizade M. Ekrem, Nabizade Nazım’dır.

İlk öyküler Ahmet Mithat Efendi tarafından yazılmış. Ahmet Mithat’ın Kıssadan Hisse adlı kitabında topladığı, bir kısmı Aisopos ve Penelon’dan alınmış ilk öykülerinden sonra 1870-1895 yılları arasında Letaif-iRivayat serisinin ilk cildinde yayımlamıştır. Yazar bu eserinde; evlilik, aile hayatı, aşk, ekonomi, eğitim, esaret, kölelik gibi konuları işler. Meddah tarzı anlatımı benimser. Okuyucuları eğlendirirken eğit Samipaşazade Sezai,. “KUçük Şeyler” adlı öykü kitabıyla öyküye modern bir yapı kazandırır. Aslında öyküde Batı tekniğini başarıyla uygulayanı ilk o olmuştur.

 

Tanzimat hikayesinin Genel Özellikleri:

  1. Olaylar günlük hayattan veya tarihten alınmıştır.
  2. İlk öykülerde meddah öykülerinin etkisi ve tekniği görülür.
  3. Eşerler genel olarak, duygusal, acıklı konular üzerine kurulmuştur.
  4. Olayların gelişimi ya yazar ağzından anlatılmış ya da tesadüflere bırakılmıştır.
  5. Birinci dönem sanatçıları hikâyenin akışına müdahale ederek uzun ansiklopedik bilgiler verme anlayışını sürdürmüşlerdir.
  6. Romantizm ve realizm etkisi yardır.
  7. Olayların gelişimi ya yazarların ağzından anlatılmış ya da tesadüflere bırakılmıştır.
  8. Eserler genel olarak duygusal, acıklı konular üzerine kurulmuştur.
  9. Olaylar daha çok İstanbul merkezli olarak kurgulanmıştır. Mekan olarak İstanbul geçer.
  10. Ağırlıklı olarak aile hayatı, aşk, evlilik, kölelik gibi konular işlenmiştir.
  11. İlk hikaye denemesi emin Nihat’ın Müsameretname adlı eseridir.
  12. İlk hikaye Ahmet Mithat Efendi’nin Letaif-i Rivayat adlı eseridir.
  13. İlk Batılı hikâye Samipaşazade Sezai’nin “Küçük Şeyler” adlı hikayesidir.

 

Tanzimat döneminde yazılan hikayeler:

Sanatçı                                         Eser

Ahmet Mithat Efendi:   Letaif-i Rivayat, Kıssadan Hisse

Emin Nihat Bey:              Müsameretname

Samipaşazade Sezai:      Küçük Şeyler

Recaizade M. Ekrem:     Saime, Muhsin Bey yahut Şairliğin Hazin Bir Tecellisi, Şemsa

Nabizade Nazım:            Yadigarlarım, Bir Hatıra, Sevda, Hasba, Zavallı Kız, Hâlâ Güzel. Bir Fakir Aile

 

Tanzimat Romanının Genel Özellikleri

Konular genellikle günlük yaşamdan veya tarihten alınmıştır.

Kölelik ve cariyelik, Yanlış Batılılaşma gibi konular işlenmiştir.

Meddah hikâyelerinin etkisi ye tekniği görülür.

Romanlar teknik bakımdan zayıftır.

Yazarlar kişiliklerini yapıtlarına yansıtmışlardır.

Yer yer olayların akışı kesilerek okuyucuya bilgi verilmiştir.

Romantizmden etkilenilmiş. Tesadüflere çokça gen verilmiştir.

Kahramanlar çoğu zaman bir görüşte âşık olurlar.

Yer ve çevre tasvirleri çoğu zaman eseri süslemek için yapılmıştır.

Halka ulaşmak, Halkı aydınlatmak amaçlanmıştır.

Kahramanlar tek yönlüdür, ya hep iyi ya da hep kötüdür.

Romanın sonunda ders yermek amaçlanır.

Tanzimat 1. Dönem Romanları
Sanatçı Eser
Şemsettin Sami Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat
Ahmet Mithat Efendi Yeniçeriler, Haşan Mellah, Hüseyin Fellah, Felatun Beyle Rakım Efendi, Henüz On Yedi Yaşında, Esrar-ı Cinayat, Dürdane Hanım, Dünyaya İkinci Geliş, Jön Türk, Paris’te Bir Türk…
Namık Kemal İntibah, Cezmi
Tanzimat 1. Dönem Romanları
Roman Tanıtımı
 

Telemak………..

İlk çeviri romandır. Yusuf Kamil Paşa’nın Fenelon adlı Fransız yazardan çevirdiği romandır. Telemakhos’un serüvenleri anlatılır. Konusu Yu­nan mitolojisinden alınmıştır. İdeal devletin ve devlet adamının nasıl olacağı üzerinde durulur.
Taassuk-ı Talat ve Fitnat ………….. İlk yerli romandır. Talat Bey ile Fitnat Hanım’ın aşkı anlatılır. Olaylar Tanzimat Döneminde ge­çer. Dönemin kadın-erkek ilişkileri yansıtılır. Ro­manda, kadının eğitimi, görmeden evlenme ile bunun doğurduğu acıklı sonuçlar ele alınmıştır.
İntibah…………. Edebiyatımızdaki ilk edebî romandır. Olaylar Çamlıca ve Beyoğlu’nda geçer. Sanatlı bir di­li vardır. Ali Bey’in Mehpeyker’e olan aşkı bağ­lamında yanlış kadına âşık olma teması işlenir. Son pişmanlığın fayda etmeyeceği vurgulanır.
Cezmi Edebiyatımızdaki ilk tarihî romandır. Olaylar İran ve Kırım’da geçer. Roman kahramanı Cez­mi, idealize edilmiş bir tiptir. Adil Giray’ın Iran ile Osmanlı arasında yapılan savaştan sonra esir düşmesinin yanında Perihan, Şehriyar ve Cezmi karakterleri arasındaki aşk ilişkileri konu edilir. Romanda İslam Birliği düşüncesi işlenir.
Felatun Bey ile Rakım Efendi Doğu-Batı çatışması işlenir. Yanlış Batılılaşma eleştirilir. Felatun Bey, Batı’yı, Rakım Efendi ise Doğu’yu temsil eder. Romanın sonunda Rakım Efendi kazanır, Felatun Bey kaybeder. “Felatun Bey” tipi, edebiyatımızdaki “alafranga züppe tip”lerin öncülerindendir.
Bahtiyarlık Köy hayatına Özenerek, ondaki zenginlikleri or­taya çıkarma hevesini yaşayan bir aydın tipinin yaşadığı maceralar ilk kez bu eserde görülür. Roman kahramanı Şinasi, entelektüel bir köylü olmayı arzulamaktadır.
Müsahedat 1 Edebiyatımızdaki ilk natüralist romandır. Kendi yazılma hikâyesini anlatan bu romanda, anlatıcı-yazar Ahmet Mithat’ın, çalıştığı gazeteye gitmek için bindiği bir vapurda karşılaştığı iki kadının konuşmaları konu edinmiştir.
b) Göstermeye Bağlı Metinler (Tiyatro)
 Tanzimat’tan önce Türk edebiyatın geleneksel halk tiyatrosu ürünleri vardı. Karagöz, meddah, orta oyunu ve köy seyirlik oyunlarının oluşturduğu geleneksel tiyatro doğaçlamaya dayanıyordu ve genel olarak belirli bir sahnesi, dekoru yoktu. Tanzimat’la birlikte, Şair Evlenmesi’nin yayımlanmasıyla başlayan modern tiyatro ise belli bir metne dayalıdır ve bir sahnesi, dekoru ve komedi, trajedi, dram gibi türleri vardır.
 I. Toplulukta tiyatro toplumu eğitmede bir araç olarak görülmüştür, II. toplulukta okunmak için, bireysel konuların işlendiği tiyatrolar yazılmıştır.
 Birinci dönemde genellikle görücü usulüyle evliliğin yanlışlığı (Şair Evlenmesi), çokevliliğin yanlışlığı (Eyvah),  vatan sevgisi, kahramanlık (Vatan yahut Silistre),  aşk dramı (Zavallı Çocuk, Akif Bey) ve tarihsel konular (Celalettin Harzemşah) işlenmiştir. İkinci dönemde ise  genellikle aşk dramları (Afife Anjelik, Vuslat yahut Süreksiz Sevinç), töreler (Çok Bilen Çok Yanılır), tarihsel konular (Tezer, Tarık, İbn-i Musa) işlenmiştir.
 İlk dönem ürünleri mensur olarak yazılırken Tanzimat’ın ikinci topluluğunda yer alan Abdülhak Hamit Tarhan’ın tiyatroları manzum olarak da yazılmıştır.
 Birinci dönem yazarlarının (Şinasi, Namık Kemal, Ahmet Mithat Efendi) eserlerinde günlük konuşma dilinden yararlanılmış, sade bir dil vardır. İkinci dönem yazarlarının (Recaizade Mahmut Ekrem, Abdülhak Hamit Tarhan) tiyatro dili genel olarak sanatlı ve ağırdır.
 Tanzimat birinci dönemi edebiyatında Şinasi, Ahmet Mithat gibi yazarlar dilin sadeliği ve diyalogların doğallığıyla tiyatro eserlerini sahneleme tekniğine uygun yazmışlardır. Bununla birlikte Abdülhak Hamit Tarhan, tiyatrolarını okunmak için yazdığı için sahne tekniği bakımından zayıf tiyatrolar ortaya koymuştur, yine ikinci dönem yazarı Recaizade Mahmut Ekrem’in tiyatroları da sahne tekniğine uygun değildir.
 Ahmet Vefik Paşa, Moliere’den yaptığı çeviri ve uyarlamalarla tiyatroya büyük katkılarda bulunmuştur.
 Tanzimat tiyatrosunda, önce klasisizm (Şinasi, Ahmet Vefik Paşa) ve romantizm (Namık Kemal, Ahmet Mithat Efendi, Abdülhak Hamit Tarhan) akımlarının etkisi  görülür.
Yazar Hakkında
admin

Yazar : admin

Yazar Hakkında :

Yazarın Tüm Yazıları İçin Tıklayınız

Yorumlar
İsminiz
E-Posta Adresiniz
Yorumunuz

This blog is kept spam free by WP-SpamFree.

Yorum onaylama sistemi etkin; yorumunuzun yayınlanması biraz zaman alabilir.