10. Sınıf Türk Edebiyatı Konu Anlatımı- İlk İslami Ürünler-Atabetü’l-Hakayık

21.02.2014 tarihinde 10. Sınıf Türk Edebiyatı Konu Anlatımı kategorisine eklenmiş, Kişi Okumuş ve 0 Yorum Yapılmış.

Atabetü’l-Hakayık, Edip Ahmet Yükneki’nin 12. yüzyılda, Karahanlı beylerinden Muhammed Dâd Sipehsalar’a hediye ettiği, hadis ve Arapça beyitlere dayanarak yazdığı şiirlerle, ahlaklı insan olmanın yollarını, ahlak ilkelerini açıklamış, çeşitli ahlakî öğütlerde bulunmuş, İslamî düşünce ve görüşlere yol gösterici olmuştur. Eserin adı günümüzde “Gerçeklerin Eşiği” şeklinde aktarılabilir.
Modern zamanda ilk bilindiğinde “Hibetü’l-Hakayık” veya “Aybetü’l-Akayık” olarak, yanlış bir şekilde isimlendirmiştir. Eserde dünyayı, Allah’ı, insanı bilmenin sadece bilim yoluyla olabileceği anlatılır. Bilginin faydası ve bilgisizliğin zararı hakkında olan konuyu işlemiştir.
Nazım birimi beyit ve dörtlüklerden oluşan bu eserini şair, Yusuf Has Hacib’in Kutadgu Bilig’i gibi aruz vezniyle ve Kaşgar Türkçesi ile yazmıştır. Şairin bu eserini nerede ve ne zaman yazdığı kesin olarak bilinmemektedir. Atabetü’l-Hakayık’ın Kaşgar şivesiyle, Uygur harfleriyle yazılmış ilk yazması İstanbul’da Ayasofya Kütüphanesi’nde bulunmaktadır.
Özellikleri
·         Edip Ahmet Yükneki tarafından 12 yy. da yazılmıştır.
·         Konusu din ve ahlaktır.
·         Didaktik (öğretici) bir eserdir.

·         Gazel ve kaside denilebilecek tarzda şiirler vardır. Eser mesnevi tarzında yazılmıştır.
·         46 beyit ve 101 dörtlükten oluşmaktadır.
·         Aruz ölçüsüyle yazılmıştır.
·         Telmih (hatırlatma) sanatı kullanılmıştır.
·         Eser 14 bölümden oluşur. Baştaki 5 bölüm giriş, şairin “nevi” adını verdiği 8 bölüm asıl konu, sondaki 1 bölüm de bitiriş bölümüdür.
·         Giriş bölümleri kaside biçimiyle (aa ba ca da…), asıl konu ile ilgili bölümler ve bitiriş bölümü dörtlüklerle (aaba) yazılmıştır. Giriş bölümünde 40 beyit, asıl konu ve bitiriş bölümlerinde 101 dörtlük vardır. Eserin tamamı 484 dizeden oluşur.
·         Eser geçiş dönemi edebiyatı ürünüdür.
·         Atabetü’l-Hakayık’ta üzerinde durulan bir başka konu da, insanın diline sahip olmasıdır.
EDİP AHMET YÜKNEKİ HAKKINDA BİLGİ
Yüknekli Edip Ahmed’in hayatı hakkında fazla bilgi yoktur. XI. yüzyılın sonlarına doğru Yüknek’te doğmuştur; babasının adı Mah­mud Yüknekî’ dir. Anadan doğma kör olan Edip Ahmed devrinde “edipler edibi, fazıllar başı” diye meşhur olmuştur. Eserinden, iyi bir tahsil gördüğü, özellikle dinî ilimleri öğrendiği anlaşılmaktadır.
İslâmî devir Türk edebiyatının ilk şairlerimden olan Edip Ahmed Türkçeyi bütün incelikleriyle kullanmakla birlikte, şairliğinden daha çok bir âlim olarak tanınmıştır. Şiirlerinde de his ve duygudan ziyade öğretici yönü ağır basmaktadır. Bazı söyleyişleri bir atasözü gibi dilden dile dolaşan Yüknekî’nin Türk halkı üzerinde uzun yıllar süren bir etkisi olmuş ve hakkında söylenen menkıbeler onun şöhretini, ölümünden sonra da asırlarca devam ettirmiştir
KAYNAK: Vikipedi, özgür ansiklopedi
ATEBETU’L HAKAYIKTAN BÖLÜMLER
                                                                                      Günümüz Türkçesiyle
Dad ispehsalar beg üçün bu kitip                            Dad İspehsalar Bey için bu kitabı yazdım ki
Çıkardım acunda atı kalsu tip                                   Dünyada (onun) adı kalsın.
Kitabımnı körgen eşitgen kişi                                   Kitabımı gören (yahut) işiten herkes
Şahımnı dua birle yad kılsu tip                                 Şahımı dua ile yad etsin.
Anıng vuddı birle köngüller tolup                             Gönüller onun sevgisi ile ve
Anıng yadı birle acun tolsu tip                                 Dünya onun yâdı ile dolsun.
Kidinki keligli kişiler ara                                            (Bizden) sonra gelen insanlar arasında
Anıng zikri tangsuk ediz bolsu tip                            Onun hatırası hasretle anılsın ve yüksek olsun.
Bezedim kitabnı nevadir sözün                                Gören ve okuyan istifade etsin diye,
Bakıglı okıglı asıg alsu tip                                         Kitabı nadir sözler ile süsledim.
Bölek iddim anı şahımka men ök                             Ben onu şahıma, bağlılığımın bir
Havadarlıkımnı tükel bilsü tip                                   Nişanesi olsun diye hediye gönderdim.
BİLGİNİN FAYDASI VE BİLGİSİZLİĞİN ZARARI HAKKINDA
Biligdin urur men sözümke ula                                 Bilgiden sözüme temel atarım.
Biligligke ya dost özüngni ula                                   Ey dost, bilgiliye yaklaşmaya çalış!
Bilig birle bulnur sa’adet yolı                                    Saadet yolu bilgi ile bulunur.
Bilig bil sadet yolını bula                                          Bilgi edin ve saadet yolunu bul.
Süngekke yilig teg erenke bilig                                Kemik için ilik ne ise insan için bilgi odur.
Eren körki akl ol süngekning yilig                             İnsanın ziyneti akıldır, kemiğinki ise iliktir.
Biligsizyiligsiz süngek teg hali                                 Bilgisiz (kimse), iliksiz kemik gibi boştur.
Yiligsiz süngekke sunulmaz elig                               İliksiz kemiğe kimse el uzatmaz.
Bilig bildi boldı eren belgülüg                                  İnsan bilgisi ile tanınır.
Biligsiz tirigle yitük körgülüg                                     Bilgisiz, hayatta iken, kaybolmuş sayılır.
Biliglig er öldi atı ölmedi                                          Bilgili adam ölür (fakat) adı kalır.
Biligsiz tirig erken atı ölüg                                        Bilgisiz, sağ iken adı ölüdür.
Biliglig biringe biligsiz mingin                                   Bilginin ağırlığını tartan kimseye göre
Tengegli tengedi biligning tengin                             Bir bilgili bin bilgisize denktir.
Baka körgil emdi uka sınayu                                    Şimdi, anlayarak ve sınayarak etrafa bakıver.
Ne neng bar bilig teg asıglıg öngin                          Bilgi kadar faydalı başka ne var?
Bilig birle alim yokaryokladı                                    Âlim bilgi ile yükseldi.
Biligsizlik emi çökerdi kodı                                       Bilgisizlik insanı aşağı düşürdü.
Bilig yind usanma bil ol hak resul                            Bilgiyi ara, usanma; bil ki o hak resul:
Bilig cinde erse siz arkang tidi                                 “Bilgiyi, Çin’de bile olsa arayınız.” dedi.
Biliglig biligni edergen bolur                                    Bilgiyi daima bilgili arar.
Bilig tatgın ay dost biliglig bilür                                Bilginin tadını, ey dost, bilgili bilir.
Bilig bildürür bil bilig kadrini                                    Bil ki bilginin kadrini yine bilgi bildirir.
Biligni biligsiz otun ne kılur                                      Bilgisiz odun bilgiyi ne yapar?
Biligsizke hak söz tatıgsız erür                                 Bilgisize doğru söz tatsız gelir.
Angar pend nasihat asıgsız erür                              Ona öğüt ve nasihat faydasızdır.
Ne türlüg argsız arıryumakın                                    Nice kirli (şeyler) yıkamakla temizlenir.
Cahilyup anmaz argsız erür                                    (Fakat) cahil yıkamakla temizlenmeyen bir kirdir.
Biliglig kişi kör bilür iş ödin                                       Bilgili adam her işin zamanını bilir.
Bilip iter işni ökünmez kidin                                     İşini bilerek yapar ve sonra pişman olmaz.
Kamug türlüg işte biligsiz ongı                                 Her işte bilgisizin kısmeti pişmanlıktır.
Ökünç ol angar yok ong anda adın                          Ve ona bundan başka bir kısmet yoktur.
Biliglig kereklig sözüg sözleyür                               Bilgili (ancak) lüzumlu sözü söyler.
Kereksiz sözini kömüp kizleyür                               Lüzumsuz sözü gömerek gizler.
Biligsiz ne aysa ayur ukmadın                                 Bilgisiz ne söylese anlamadan söyler.
Anın öz tili öz başını yiyür                                        Onun kendi dili kendi başını yer.
Bilig birle bilnür törütgen idi                                    Yaradan Tanrı bilgi ile bilinir.
Biligsizlik içre kanı hayryidi                                      Bilgisizlikten hayır gören var mı?
Bilig bilmegendin bir anca budun                            Bilgisizlikten ne kadar halk kendi eli ile put yapıp:
Öz elgin but itip idim bu tidi                                    “Rabbi’m budur!” dedi.
Biliglig sözipend nasihat edeb                                   Bilgilinin sözü öğüt, nasihat ve edebdir.
Biligligni ögdi Acem hem Arab                                Bilgiliyi Acem de Arab da övdü.
Tavarsızka bilgi tükenmez tavar                             Bilgi, malı olmayan için tükenmez bir hazinedir.
Nesebsızka bilgiyirilmez neseb                                Bilgi, nesepsiz için yerilmez bir neseptir.

Yazar Hakkında

Yazar : admin

Yazar Hakkında :

Yazarın Tüm Yazıları İçin Tıklayınız

Yorumlar
İsminiz
E-Posta Adresiniz
Yorumunuz

This blog is kept spam free by WP-SpamFree.

Yorum onaylama sistemi etkin; yorumunuzun yayınlanması biraz zaman alabilir.