Tanzimat Edebiyatında Roman

17.10.2012 tarihinde Genel kategorisine eklenmiş, Kişi Okumuş ve 0 Yorum Yapılmış.

 

Tanzimat Dönemi Türk Edebiyatında Hikâye ve Roman
Divan edebiyatının Leylâ ve Mecnun, Yusuf u Züleyha, Hüsrev-ü Şirin mesnevileri; Halk edebiyatının Kerem ile Aslı, Tahir ile Zühre, Arzu ile Kamber v.b. hikâyeleri Batılı romanı karşılamakta idi.
Edebiyatımızda roman 1860’tan sonra başlar. Önce Fransız romanından çevrilen örnekleri kısa bir süre sonra yerli romanlar izler.
Edebiyatımızdaki ilk çeviri roman Tercüme-i Telemak’tır. Bu eseri Yusuf Kamil Paşa, Fransızcadan çevirmiştir.
İlk yerli roman ve hikâye örnekleri 1870’ten sonra yayımlandı.
Ahmet Mithat’ın Letaif-i Rivayet (1870) başlığı altında yayımlanan öykülerini, Şemsettin Sami’nin Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat ve Namık Kemal’in İntibah romanları izledi. Bu eserler ahlâki bir anlayışla yazılmış olup romantizm akımının etkisindedir. Dil, anlatım ve teknik bakımından yetersizdirler.
Tanzimat romanı denilince ilk akla gelen kişi Ahmet Mithat Efendi’dir. Ahmet Mithat Efendi roman, hikâye ve tiyatro türlerinde iki yüze yakın eser vermiştir. Bu eserlerinde halka bir şeyler öğretmek ve okumayı sevdirmek amacını güder.

İntibah, Namık Kemal’in Batılı anlamda yazdığı ilk eserdir. Asıl adı Son Pişmanlık olan bu eser 1874’te yazılmış, 1876’da İntibah yahut Sergüzeşt-i Ali Bey adı altında yayımlanmıştır.
Namık Kemal’in 1880’de yazdığı Cezmi, ilk tarihi roman özelliğini taşır.
Recaizade Mahmut Ekrem, Muhsin Bey ve Şemsa adlarında romana benzeyen iki küçük eser yazmıştır. Daha sonra yazdığı Araba Sevdası (1898) Servet-i Fünun dergisinde tefrika edilmiştir.
Bu dönemin en dikkate değer eseri Sami Paşazade Sezai’nin Sergüzeşt adlı romanıdır. Realist anlayışla yazılan bu eser, üslup ve teknik bakımından mükemmele yakındır.
Nabizade Nazım ise köy hayatını, köy insanını konu edinen gerçekçi bir roman örneği olan Karabibik’i yazdı. (1890)
Batılı anlamda ilk hikâye Emin Nihat’ın Müsameretnâme’sidir. Eser, yedi hikâyeden oluşmuştur. Daha sonra Ahmet Mithat Efendi’nin Kıssadan Hisse ve Letaif-i Rivayet adlı eserleri yayımlanır. Bunların yanı sıra Sami Paşazade Sezai, Küçük Şeyler adlı hikâye kitabında insan ruhundaki değişimleri ele alır. Bu eserlerde romantizm akımının etkileri açıkça görülür.
Edebiyatımızda Batı tarzı roman ve hikâyenin en güzel örnekleri Servet-i Fünun döneminde verilmiştir.
Tanzimat Dönemi Türk Edebiyatında Roman ve Hikâyenin Genel Özellikleri
 Tanzimat’tan önce Türk edebiyatında olay çevresinde oluşan (anlatmaya ve göstermeye bağlı) edebi türler şunlardır:
Halk hikâyeleri, destanlar, mesneviler, masallar ve geleneksel halk tiyatroları.
 Tanzimat’la birlikte olaya bağlı edebi metinlere şunlar da eklenmiştir: roman, hikâye ve tiyatro.
 Tanzimat döneminde roman, hikâye ve gazetelerde bölümler halinde yayımlanarak (tefrika edilerek) okura ulaştırılmıştır.
 Fransız edebiyatından çevirilerle başlayan roman türündeki gelişmeler, telif (yazarın kendi yaratımı)
romanların yazılmasıyla sürmüştür.
 Tanzimat edebiyatı romanlarında Doğu-Batı çatışması ile bundan doğan yıkımlar ve tarihteki başarılar öne çıkan konulardır.
 Tanzimat edebiyatı romanları teknik olarak zayıftır, yazarlar romanın akışına müdahale eder, romanı genellikle bir öğütle bitirirler.
 Tanzimat Dönemi’nde roman ve hikâyede konular sosyal ve tarihi olmak üzere ikiye ayrılır:
 Sosyal konulu roman ve hikâyelerde Doğu-Batı kültür çatışmasından doğan sosyal yıkımlar, bu yıkımların yarattığı bunalımlar işlenir.
 Tarih konulu romanlarda ise devletin o zamanki kötü durumundan kaynaklanan umutsuzluk ile geçmişte kazanılmış basanlara sığınıldığı görülür.
 Roman ve hikayelerde iyiler çok iyi, kötüler çok kötüdür.  Kahramanlar tek yönlüdür.
 Roman ve hikayelerde olayların gelişimi ya yazar ağzından anlatılmış ya da tesadüflere bırakılmıştır.
Roman ve hikayeler öğütle biter, iyiler ödüllendirilir, kötüler cezalandırılır.
 Bu dönemin roman ve hikayelerinde Batılı edebi akımların, özellikle klâsisizm, romantizm ve realizmin etkisi bulunur.
 Yazarlar, roman ve hikayelerin akışına müdahale ederek uzun ansiklopedik bilgiler verme uğraşını özenle sürdürürler.

REALİZM (GERÇEKÇİLİK)

 

18.yüzyılın ikinci yarısından itibaren doğup gelişen realizmin kurucusu Gustave Flaubert’dir. Fransız sanatçının Madam Bovary adlı romanı bu akımın “anayasası” kabul edilir.

Realizm (gerçekçilik), iki ayrı anlayışta gelişmiştir:

Eleştirel gerçekçilik: Gözlemlenen bireysel veya toplumsal gerçek-lerin belli bir dUnya görUşü ekseninde eleştiriye tâbi tutularak anlatılmasını esas alınır. “Sanat sanat içindir.” görüşü benimsenir. İdeolojik değildir.

Toplumcu gerçekçilik: Gerçek ve gerçeğin eleştirilmesi ile sınırlı kalınmaz; eleştirilen durumdan çıkış için bir yol da gösterilir. Diğer ıjpidan farklı olarak “Sanat toplum içindir.” anlayışı benimsenir. Edebiyat ideolojinin aracı yapılır. Marksizm’e ye Marksist ideolojiye dayanır.

Genel Özellikleri

Gözlem ve belgelere, nesnel anlatıma önem verilmiştir.

Çevre, insan gelişiminde önemli olduğundan önemsenmistir.

“Sanat sanat içindir.” anlayışı savunulmuştur.

Sağlam, titiz bir dil ve üslup anlayışı benimsenmiştir.

Olağanüstü, olay ve kişilere yer verilmemiştir.

Çağdaş insanı ve toplumu olduğu gibi anlatma amaçlanmıştır.

Yazarlar, eserlerde; kişiliklerini, gizlemişlerdir.

Mekân (çevre, nesneler) ile kişinin karakteri sezdirilmiştir.

Betimlemeler, kahramanın gözüyle yapılmıştır.

İnsanlar yaşadıkları çevreyle ve psikolojik yönleriyle işlenmiştir.

Eserlerde biçim güzelliğine ve kusursuzluğuna önem verilmiştir.

Temsilcileri

Batı edebiyatı: Stendhalj BalzaÇj Gpgp^ Charles Dickens, Turgenyev, Flaubert, Dostoyevski, Tolstoy, Alpnonse Oaudet, Maupassant,Daniel Defoe, Çehov,Ernest Hemingway John Steinbeck

Türk edebiyatı: Recaizade Mahmut Ekrem,  Sami Paşazade Sezai, Memduh Şevket Esendal, Reşat Nuri Güntekin, Refik Halit Karay

Please follow and like us:
Yazar Hakkında

Yazar : admin

Yazar Hakkında :

Yazarın Tüm Yazıları İçin Tıklayınız

Yorumlar
İsminiz
E-Posta Adresiniz
Yorumunuz

This blog is kept spam free by WP-SpamFree.

Yorum onaylama sistemi etkin; yorumunuzun yayınlanması biraz zaman alabilir.

  • Meta

  • Enjoy this blog? Please spread the word :)